بررسی تازه منتشرشده درباره میزان ارزبری خودروهای تولید داخل، تصویر متفاوتی از صنعت خودروسازی کشور ارائه میدهد. بر اساس دادههایی که به بازوی کارشناسی مجلس شورای اسلامی نسبت داده شده، تولید هر دستگاه خودرو در ایرانخودرو به طور متوسط حداقل ۳ هزار دلار و در سایپا دستکم ۲ هزار و ۵۰۰ دلار نیاز ارزی دارد؛ رقمی که با نرخهای کنونی ارز، برای هر خودرو به حدود ۵۰۰ میلیون تومان خروج منابع ارزی تعبیر میشود.
این آمار در حالی مطرح میشود که بسیاری از پلتفرمهای مورد استفاده، سالهاست در خطوط تولید حضور دارند و انتظار میرفت وابستگی ارزی آنها به حداقل رسیده باشد. اما واقعیت نشان میدهد زنجیره تامین داخلی بهویژه در حوزه قطعات الکترونیکی، ماژولهای کنترلی و سیستمهای انتقال قدرت هنوز به بلوغ نرسیده و بخش قابل توجهی از قطعات کلیدی از مسیر واردات تامین میشود.
وابستگی ساختاری؛ پاشنه آشیل خودکفایی
کارشناسان، ریشه اصلی ارزبری بالا را در عدم تکمیل زنجیره ارزش قطعهسازی میدانند. قطعاتی مانند واحد کنترل الکترونیک موتور (ECU)، حسگرهای پیشرفته، ماژولهای ایربگ، سیستمهای ترمز ضدقفل و پایداری، نمایشگرها و سامانههای چندرسانهای و مهمتر از همه گیربکسهای اتوماتیک، یا به طور کامل وارداتی هستند یا سهم داخلی بسیار ناچیزی در آنها وجود دارد.
به همین دلیل، هرچه خودرو به سمت امکانات بهروزتر و استانداردهای بالاتر ایمنی و آلایندگی حرکت میکند، نیاز ارزی آن نیز به شکل محسوسی افزایش مییابد. این وابستگی، خودروسازان را در برابر نوسانات نرخ ارز و محدودیتهای ارزی به شدت آسیبپذیر کرده و عملا قیمت تمامشده کارخانه را به متغیری مستقیم از بازار ارز تبدیل کرده است.
سایپا؛ از ساینا کممصرف تا شاهین پلاس پرهزینه
در سبد محصولات سایپا، تفاوت ارزبری میان مدلهای اقتصادی و مدلهای جدیدتر کاملا معنادار است:
- ساینا GX: حدود ۱۸۰۰ دلار؛ کمترین میزان ارزبری در میان محصولات بررسیشده سایپا
- کوییک GX: حدود ۱۹۰۰ دلار؛ نزدیک به ساینا به دلیل اشتراک پلتفرم X200 و قطعات مشترک
- اطلس G: حدود ۲۲۰۰ دلار؛ نسخه ارتقایافته خانواده X200 با امکانات الکترونیکی بیشتر
- شاهین G دستی: حدود ۳۸۰۰ دلار؛ جهش قابل توجه به دلیل پلتفرم جدید SP100 و وابستگی بالاتر به قطعات وارداتی
- شاهین پلاس: حدود ۵۰۰۰ دلار؛ افزایش ۱۲۰۰ دلاری نسبت به شاهین دستی
جهش ارزبری در شاهین پلاس بیش از هر چیز به استفاده از پیشرانه ME16 و واردات کامل گیربکس اتوماتیک مربوط میشود. این موضوع به خوبی نشان میدهد که فقدان فناوری بومی در حوزه گیربکسهای اتوماتیک، چگونه پروژههای توسعه محصول را به افزایش مستقیم خروج ارز گره زده است. تلاش برای عرضه خودروهای اتوماتیک و مجهزتر، بدون بومیسازی همزمان سیستم انتقال قدرت، عملا به معنای تعمیق وابستگی ارزی است.
ایرانخودرو؛ شکاف بزرگ میان دستی و اتوماتیک
در ایرانخودرو نیز به دلیل تنوع پلتفرمها، دامنه ارزبری گستردهتر است. بررسی ارقام نشان میدهد:
- رانا پلاس: حدود ۲۰۰۰ دلار
- پژو ۲۰۷ با موتور TU3 دستی و سورن پلاس: حدود ۲۲۰۰ دلار
- پژو ۲۰۷ با موتور TU5P دستی: حدود ۲۵۰۰ دلار
- تارا دستی: حدود ۳۰۰۰ دلار
- پژو ۲۰۷ TU5P اتوماتیک: حدود ۴۰۰۰ دلار
- تارا اتوماتیک و دنا پلاس توربو اتوماتیک: حدود ۵۰۰۰ دلار
نکته قابل تامل، اختلاف حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دلاری میان نسخههای دستی و اتوماتیک یک مدل واحد است. برای نمونه، پژو ۲۰۷ دستی ۲۵۰۰ دلار ارز میبرد اما نسخه اتوماتیک آن با گیربکس ششسرعته وارداتی به ۴۰۰۰ دلار میرسد؛ یا تارا دستی ۳۰۰۰ دلار در برابر ۵۰۰۰ دلار برای تارا اتوماتیک. این شکاف، ضعف صنعت قطعهسازی در تولید انبوه گیربکسهای اتوماتیک و سامانه توربوشارژ را به وضوح نمایان میکند.
ریرا؛ پرچمدار داخلی با بیشترین نیاز ارزی
در میان محصولات با برند داخلی ایرانخودرو، ریرا به عنوان کراساوور جدید و پرچمدار این شرکت، رکورددار ارزبری است. تولید هر دستگاه ریرا به حدود ۶۰۰۰ دلار ارز نیاز دارد. اگرچه این خودرو از نظر امکانات رفاهی، ایمنی و طراحی نسبت به سایر محصولات داخلی در جایگاه بالاتری قرار میگیرد، اما وابستگی ۶ هزار دلاری، مفهوم «ملی بودن» آن را به چالش میکشد.
منتقدان میگویند توسعه پلتفرمهای جدید در شرایط فعلی، بیش از آنکه بر پایه دانش فنی و ساخت داخل استوار باشد، بر مونتاژ قطعات پیشرفته وارداتی تکیه دارد. در چنین شرایطی، هرگونه محدودیت ارزی یا نوسان شدید نرخ دلار میتواند تولید و عرضه محصولی راهبردی مانند ریرا را با اختلال جدی مواجه کند.
مونتاژیهای هایما؛ صدرنشین جدول ارزبری
بخش دیگری از گزارش به خودروهای مونتاژی (CKD) اختصاص دارد که در واقع به صورت قطعات منفصله وارد و در داخل مونتاژ میشوند. خانواده هایما در این بخش ارقام خیرهکنندهای را ثبت کرده است:
- هایما S5: حدود ۱۱ هزار دلار
- هایما S7: حدود ۱۲ هزار و ۲۰۰ دلار
- هایما S8: حدود ۱۴ هزار دلار
- هایما 7X (مینیون): حدود ۱۶ هزار و ۵۰۰ دلار
این اعداد نشان میدهد فرآیند مونتاژ خودروهای چینی در داخل، ارزش افزوده داخلی چشمگیری در حوزه قطعهسازی ایجاد نکرده و عملا به معنای واردات خودرو در قالب قطعات است. از منظر اقتصاد کلان، این مدل توسعه سبد محصول، ضمن خروج گسترده ارز، کمترین کمک را به تعمیق ساخت داخل میکند و استراتژی مونتاژکاری را زیر سوال میبرد.
تاثیر مستقیم بر قیمت مصرفکننده
با توجه به سهم ۲ تا ۶ هزار دلاری ارز در خودروهای به اصطلاح ملی و سهم ۱۱ تا ۱۶ هزار دلاری در مونتاژیها، ارتباط قیمت نهایی خودرو با نرخ ارز انکارناپذیر است. هر هزار تومان افزایش نرخ دلار، به طور مستقیم هزینه تولید را بالا میبرد و در نهایت به قیمت کارخانه و بازار منتقل میشود.
کارشناسان اقتصادی تاکید میکنند تا زمانی که سرمایهگذاری هدفمند در حوزههای دانشبنیان مانند تولید تراشهها، سنسورها، ECU و گیربکسهای اتوماتیک صورت نگیرد، حتی ارتقای استانداردهای ایمنی و آلایندگی نیز به قیمت خروج بیشتر ارز تمام خواهد شد. راهکار پایدار، حرکت از مونتاژ صرف به سمت انتقال فناوری واقعی و تکمیل زنجیره تامین داخلی است؛ در غیر این صورت، شعار تعمیق ساخت داخل و خودکفایی صنعتی در حد حرف باقی خواهد ماند و هر نوسان ارزی، موج جدیدی از افزایش قیمت خودرو را به همراه خواهد داشت.
نظرات (0)