شربت خاکشیر را بیشتر با روزهای گرم تابستان و حس خنکی و طراوتی که به بدن میدهد میشناسیم، اما پشت این نوشیدنی ساده و سنتی، دنیایی از خواص درمانی نهفته است. به تازگی محسن ستاری، متخصص طب سنتی در برنامه «انارستان» از شبکه افق، به یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای این گیاه اشاره کرده است: توانایی تنظیم عملکرد روده در دو جهت متضاد.
به گفته این متخصص، خاکشیر میتواند هم در بهبود اسهال مؤثر باشد و هم یبوست را برطرف کند. خاصیتی که در نگاه اول متناقض به نظر میرسد اما در اصول طب سنتی و حتی یافتههای تغذیه مدرن، توضیحی کاملاً منطقی دارد.
خاصیت دوگانه خاکشیر چگونه عمل میکند؟
دانه خاکشیر با نام علمی Descurainia sophia سرشار از فیبر، موسیلاژ و ترکیبات لعابدار است. همین ترکیبات هستند که رفتار دوگانه آن را رقم میزنند. ستاری در توضیح این مکانیسم میگوید: اثر خاکشیر تا حد زیادی به نحوه مصرف و میزان آبی که همراه آن نوشیده میشود بستگی دارد.
هنگامی که دانههای خاکشیر در آب خیس میخورند، لعابی اطراف آنها تشکیل میشود که میتواند آب را در خود نگه دارد. این لعاب در روده مانند یک تنظیمکننده عمل میکند؛ اگر روده دچار خشکی و کندی حرکت باشد، با جذب آب و افزایش حجم محتویات روده به روان شدن و رفع یبوست کمک میکند و اگر روده دچار اسهال و دفع مکرر باشد، با جذب آب اضافی و تشکیل مدفوع منسجمتر، به کاهش اسهال یاری میرساند.
به بیان سادهتر، خاکشیر یک ملین یا قابض صرف نیست، بلکه یک تنظیمکننده و متعادلساز مزاج روده است.
نحوه صحیح مصرف برای هر عارضه
متخصصان طب سنتی تأکید میکنند که برای گرفتن نتیجه مطلوب، باید خاکشیر را درست مصرف کرد:
- برای رفع یبوست: بهترین روش مصرف خاکشیر به صورت ناشتا با آب ولرم یا آب گرم است. در این حالت، خاکشیر همراه با آب گرم سریعتر در دستگاه گوارش حرکت کرده و با تحریک ملایم روده، به دفع کمک میکند. معمولاً یک تا دو قاشق غذاخوری خاکشیر شستهشده با یک لیوان آب ولرم و کمی عسل یا شکر توصیه میشود.
- برای کمک به درمان اسهال: خاکشیر را باید با آب سرد و به صورت خیسخورده و لعابدار مصرف کرد. در این حالت لعاب اطراف دانه فرصت کافی برای تشکیل پیدا کرده و میتواند آب اضافی روده را جذب کند. مصرف آن همراه با عرق نعناع یا به صورت خالص و بدون شیرینکننده زیاد در این شرایط رایج است.
نکته مهمی که ستاری بر آن تأکید دارد این است که مقدار مصرف و تداوم آن نیز اهمیت دارد. مصرف متعادل و روزانه بهتر از مصرف زیاد و مقطعی نتیجه میدهد.
فراتر از گوارش؛ دیگر فواید شربت خاکشیر
خاصیت تنظیمکنندگی روده تنها بخشی از فواید این دانه کوچک است. در منابع طب سنتی و بررسیهای جدید، موارد دیگری نیز برای آن ذکر شده است:
- رفع عطش و گرمازدگی: طبع خاکشیر خنک و تر است به همین دلیل شربت آن به کاهش حرارت بدن، رفع تشنگی شدید و پیشگیری از گرمازدگی در تابستان کمک میکند.
- کمک به سلامت پوست: به دلیل اثر پاکسازی کبد و تنظیم مزاج، مصرف منظم خاکشیر میتواند به کاهش جوش و التهابات پوستی ناشی از گرمی و خشکی کمک کند.
- ادرارآور و کمک به دفع سموم: خاکشیر خاصیت مدر ملایمی دارد و به دفع سموم از طریق کلیهها کمک میکند.
- التیام التهاب معده: لعاب خاکشیر میتواند دیواره معده و روده را به صورت ملایم پوشش داده و به کاهش سوزش و التهاب کمک کند.
- تأمین آب بدن: به دلیل توانایی دانه در نگهداری آب، شربت خاکشیر به هیدراته ماندن بدن بهویژه در افراد روزهدار یا کسانی که در گرما فعالیت میکنند، کمک میکند.
چه کسانی باید با احتیاط مصرف کنند؟
با وجود فواید زیاد، مصرف خاکشیر برای همه یکسان نیست. افرادی که به دانههای گیاهی حساسیت دارند، مبتلایان به انسداد روده، کودکان بسیار کمسن و زنان باردار بهتر است پیش از مصرف منظم با پزشک یا متخصص طب سنتی مشورت کنند. همچنین زیادهروی در مصرف، بهویژه همراه با شکر زیاد، میتواند به جای تنظیم مزاج، باعث نفخ یا افزایش قند خون شود.
توصیه میشود خاکشیر به خوبی شسته شود تا ریگ و خاک آن کاملاً گرفته شود و برای اثر بهتر، به صورت تازه تهیه و مصرف گردد. نگهداری طولانیمدت شربت آماده در یخچال، بهویژه اگر با شکر همراه باشد، میتواند باعث تخمیر و ترش شدن آن شود.
طرز تهیه یک شربت خاکشیر خانگی و سالم
برای تهیه یک شربت گوارا و مفید، دو قاشق غذاخوری خاکشیر را چند بار با آب بشویید تا کاملاً تمیز شود. آن را با یک لیوان آب خنک، چند قطره آبلیمو تازه و مقدار کمی عسل یا شیره انگور مخلوط کنید. افزودن چند قطره گلاب یا عرق کاسنی نیز طبع آن را متعادلتر و عطر آن را دلپذیرتر میکند. اگر قصد دارید از آن برای رفع یبوست استفاده کنید، آب ولرم را جایگزین آب خنک کنید و ناشتا بنوشید.
در نهایت، آنچه خاکشیر را از بسیاری از نوشیدنیهای دیگر متمایز میکند، همین توانایی هوشمندانه در متعادلسازی بدن است؛ نوشیدنیای که نه فقط تشنگی را برطرف میکند، بلکه به زبان طب سنتی، مزاج را به اعتدال میرساند. همین ویژگی باعث شده است که از گذشتههای دور تا امروز، جایگاه ویژهای در سفره ایرانیها داشته باشد.
نظرات (0)