کاهش تعداد گلبولهای سفید خون یکی از یافتههای شایع در آزمایشهای روتین است که گاهی بدون علامت ظاهر میشود اما در مواردی میتواند نشانهای از یک اختلال زمینهای مهم باشد. یک فوق تخصص خون و آنکولوژی میگوید مشاهده عدد پایینتر از حد استاندارد در برگه آزمایش، بهتنهایی برای قضاوت کافی نیست و باید علت آن توسط پزشک متخصص بررسی شود.
گلبول سفید پایین به چه معناست؟
گلبولهای سفید یا لکوسیتها، سربازان اصلی سیستم ایمنی بدن هستند و وظیفه دفاع در برابر عفونتها، ویروسها و عوامل بیگانه را بر عهده دارند. در یک فرد بزرگسال سالم، تعداد طبیعی گلبولهای سفید معمولاً بین ۴ هزار تا ۱۱ هزار سلول در هر میکرولیتر خون در نظر گرفته میشود، هرچند این بازه بسته به کیت آزمایشگاه و شرایط فردی اندکی متفاوت است.
اصطلاح پزشکی کاهش گلبول سفید «لکوپنی» نام دارد. این وضعیت به معنای آن است که مغز استخوان به اندازه کافی گلبول سفید تولید نمیکند یا این سلولها با سرعت بیشتری نسبت به تولید، در بدن مصرف یا تخریب میشوند. نتیجه این اختلال، تضعیف توان دفاعی بدن و افزایش آسیبپذیری در برابر عفونتهاست.
چه زمانی کاهش گلبول سفید باید جدی گرفته شود؟
به گفته مریم برخوردار، فوق تخصص خون و آنکولوژی، اگر در آزمایشهای خون روتین، عدد گلبول سفید کمتر از شاخص تعریفشده گزارش شود، لازم است فرد حتماً به متخصص مراجعه کند تا علت این کاهش مشخص شود. وی تأکید میکند وقتی تعداد گلبولهای سفید بهطور معناداری پایینتر از حد نرمال باشد، این موضوع نباید نادیده گرفته شود و نیاز به ریشهیابی دقیق دارد.
علل احتمالی لکوپنی بسیار متنوع است؛ از عفونتهای ویروسی، اختلالات خودایمنی و مشکلات مغز استخوان گرفته تا کمبودهای تغذیهای مانند کمبود ویتامین B12 و فولات، مصرف برخی داروها از جمله داروهای شیمیدرمانی، آنتیبیوتیکها و داروهای ضدالتهاب، و همچنین بیماریهای کبدی و طحالی. به همین دلیل تفسیر نتیجه آزمایش بدون در نظر گرفتن شرح حال کامل، سوابق دارویی و معاینه بالینی امکانپذیر نیست.
مراحل تشخیصی که متخصص توصیه میکند
برخوردار با اشاره به روند بررسی بیماران دچار افت گلبول سفید میگوید در گام نخست، تکرار آزمایش خون و بررسی دقیق انواع گلبولهای سفید (افتراق سلولی) اهمیت دارد تا مشخص شود کدام رده از سلولهای ایمنی دچار کاهش شده است. پس از آن، بسته به یافتههای اولیه، ممکن است آزمایشهای تخصصیتری درخواست شود.
- آزمایشهای تکمیلی خون: بررسی شمارش کامل سلولهای خونی، ارزیابی عملکرد مغز استخوان، سنجش سطح ویتامینها و بررسی شاخصهای التهابی و خودایمنی
- بررسی سوابق دارویی و عفونتهای اخیر: بسیاری از داروها و عفونتهای ویروسی میتوانند بهطور موقت گلبول سفید را کاهش دهند
- تصویربرداری کبد و طحال: در مواردی که شک به بزرگی طحال یا اختلال کبدی وجود دارد، سونوگرافی یا سایر روشهای تصویربرداری برای بررسی اندازه و وضعیت این اندامها انجام میشود، زیرا طحال نقش مهمی در ذخیره و تخریب گلبولهای سفید دارد
- در موارد خاص، بررسی مغز استخوان: اگر افت سلولی شدید یا پایدار باشد، متخصص ممکن است نمونهگیری از مغز استخوان را توصیه کند
همه افتهای خفیف نگرانکننده نیست
این متخصص خون و آنکولوژی یادآور میشود که در برخی افراد، پایین بودن نسبی گلبول سفید یک ویژگی سرشتی و طبیعی است و لزوماً به معنای بیماری نیست. بهویژه در افرادی که بهصورت مزمن و بدون هیچ علامتی مانند عفونتهای مکرر، تب یا ضعف، عدد گلبول سفیدشان اندکی کمتر از میانگین گزارش میشود، ممکن است این وضعیت خوشخیم تلقی شود. با این حال، تشخیص خوشخیم بودن این حالت نیز تنها پس از بررسی تخصصی و رد سایر علل امکانپذیر است و نباید فرد خودسرانه آن را نادیده بگیرد.
چه اقداماتی برای بیمار ضروری است؟
اگر در برگه آزمایش خود با عدد پایین گلبول سفید مواجه شدید، این نکات را در نظر بگیرید:
- نتیجه را بدون تفسیر خودسرانه نزد پزشک متخصص داخلی یا فوق تخصص خون ببرید و از مصرف خودسرانه دارو یا مکمل برای افزایش گلبول سفید پرهیز کنید.
- فهرستی از داروها، مکملها، بیماریهای اخیر و سابقه خانوادگی را آماده کنید تا به تشخیص دقیقتر کمک کند.
- در صورت توصیه پزشک، آزمایشهای تکمیلی و تصویربرداری کبد و طحال را بهموقع انجام دهید و پیگیری دورهای را جدی بگیرید.
- تا زمان مشخص شدن علت، اصول پیشگیری از عفونت مانند شستوشوی مرتب دستها، پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار و رعایت رژیم غذایی سالم را رعایت کنید.
یادآوری مهم: این مطلب جایگزین ویزیت پزشکی نیست. افت گلبول سفید میتواند علل گوناگونی داشته باشد و تنها پزشک معالج با توجه به شرایط بالینی هر فرد میتواند درباره نیاز به بررسی بیشتر یا درمان تصمیمگیری کند. در صورت مشاهده تب مکرر، گلودردهای طولانی، عفونتهای پیدرپی یا خستگی غیرعادی همراه با لکوپنی، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
نظرات (0)