خفگی یکی از اورژانسیترین حوادثی است که ممکن است در هر مکان و زمانی رخ دهد؛ از سر سفره غذا و آشپزخانه گرفته تا کلاس درس، رستوران یا هنگام بازی کودکان. ورود ناگهانی لقمه غذا، تکهای اسباببازی یا هر جسم خارجی به مجرای تنفسی میتواند جریان هوا به ریهها را بهطور ناقص یا کامل مسدود کند و اگر واکنش اطرافیان سریع و درست نباشد، در فاصلهای کوتاه به آسیب مغزی یا مرگ منجر شود.
متخصصان تاکید میکنند که در مواجهه با خفگی، تشخیص درست وضعیت فرد و پرهیز از اقدامات اشتباه به اندازه انجام کمکهای اولیه اهمیت دارد؛ فرصتی که اغلب تنها چند دقیقه است.
خفگی چگونه اتفاق میافتد؟
هنگامی که جسم خارجی وارد حلق، حنجره یا نای میشود، راه عبور هوا تنگ یا بسته میشود. در این حالت اکسیژن کافی به ریهها نمیرسد و فرد دچار تنگی نفس شدید، سرفههای پیدرپی، کبودی لبها و چهره، ناتوانی در صحبت کردن و در موارد شدید، از دست دادن هوشیاری میشود. کودکان خردسال به دلیل کوچک بودن مجرای تنفسی و عادت به بردن اشیاء به دهان، سالمندان به دلیل اختلال بلع و هر فردی هنگام خندیدن یا صحبت کردن حین غذا خوردن، بیشتر در معرض این خطر قرار دارند.
وقتی فرد هنوز سرفه میکند؛ انسداد ناقص
اگر فرد دچار خفگی همچنان قادر به سرفه کردن، نفس کشیدن هرچند سخت، یا ادای چند کلمه است، یعنی انسداد راه هوایی کامل نیست. در این شرایط بهترین و مؤثرترین کار، تشویق فرد به سرفههای محکم و پیدرپی است. سرفه یک مکانیسم دفاعی طبیعی بدن برای پرتاب جسم به بیرون است و نباید در آن اختلال ایجاد کرد.
در این مرحله:
- فرد را آرام نگه دارید و از او بخواهید به سرفه ادامه دهد.
- به پشت او نزنید مگر اینکه سرفه مؤثر نباشد و وضعیت رو به وخامت برود.
- هرگز به او آب، نان یا ماده غذایی دیگر ندهید؛ این کار میتواند انسداد را تشدید کند.
- تلاش نکنید با انگشت جسمی را که دیده نمیشود از دهان خارج کنید، زیرا ممکن است آن را عمیقتر برانید.
- تا برطرف شدن کامل علائم، فرد را زیر نظر داشته باشید و در صورت تداوم مشکل با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
انسداد کامل؛ زمانی که فرد نمیتواند نفس بکشد یا صحبت کند
اگر فرد قادر به سرفه، صحبت یا تنفس نیست، چهرهاش کبود شده، دستانش را به گلوی خود گرفته و به شدت بیقرار است، انسداد کامل تلقی میشود و باید بلافاصله وارد عمل شد. برای بزرگسالان و کودکان بالای یک سال، دو اقدام اصلی به صورت متناوب توصیه میشود:
۱. پنج ضربه به پشت: پشت سر مصدوم بایستید، کمی او را به جلو خم کنید و با یک دست قفسه سینه او را نگه دارید. سپس با پاشنه دست دیگر، پنج ضربه نسبتا محکم و رو به بالا بین دو کتف وارد کنید. پس از هر ضربه بررسی کنید آیا جسم خارج شده و تنفس بازگشته است یا خیر.
۲. پنج فشار شکمی (مانور هایملیخ): اگر ضربههای پشتی مؤثر نبود، پشت فرد قرار بگیرید، یک پای خود را میان پاهای او بگذارید تا در صورت شل شدن ناگهانی، تعادلش حفظ شود. دستانتان را دور کمر او حلقه کنید، یک دست را مشت کرده و قسمت سفت مشت را درست زیر جناغ سینه و بالای ناف قرار دهید، دست دیگر را روی آن بگذارید و پنج فشار سریع، محکم و رو به داخل و بالا وارد کنید.
این چرخه «پنج ضربه پشت و پنج فشار شکمی» را تا زمان خارج شدن جسم، بازگشت تنفس یا رسیدن نیروهای اورژانس ادامه دهید. اگر جسم خارج شد، فرد را در وضعیت راحت بنشانید، تنفس و حال عمومی او را کنترل کنید و حتی در صورت بهبود ظاهری، برای بررسی دقیقتر به مرکز درمانی مراجعه کنید.
اشتباهات رایجی که وضعیت را بدتر میکند
در لحظات اضطراب، برخی اقدامات نادرست میتواند آسیب را بیشتر کند:
- فرو بردن انگشت در دهان وقتی جسم دیده نمیشود؛ این کار اغلب جسم را به عمق بیشتری میراند.
- خوراندن آب یا غذا به امید باز شدن راه هوا.
- ضربه زدن بیهدف به پشت فرد در حالت درازکش یا نشسته بدون خم کردن به جلو.
- تاخیر در تماس با اورژانس به تصور اینکه مشکل خودبهخود حل میشود.
اگر فرد بیهوش شد چه باید کرد؟
در صورتی که مصدوم دچار خفگی بیهوش شد، او را به آرامی روی سطح سفت بخوابانید و فورا با ۱۱۵ تماس بگیرید. نشانی دقیق، سن تقریبی فرد و شرح وضعیت را به اپراتور اعلام کنید. اگر با اصول احیای قلبی-ریوی آشنا هستید و آموزش دیدهاید، عملیات احیا را آغاز کنید و تا رسیدن آمبولانس ادامه دهید. در حین احیا، در صورت مشاهده جسم خارجی در دهان و قابل دسترس بودن آن، میتوان آن را خارج کرد، اما هرگز کورکورانه داخل دهان را جستوجو نکنید.
پیشگیری؛ بهویژه در خانه و با شروع فصل سرما
بسیاری از موارد خفگی قابل پیشگیری است. غذا را به لقمههای کوچک تقسیم کنید، هنگام غذا خوردن صحبت و خنده طولانی نکنید و به کودکان بیاموزید غذا را به آرامی بجوند. اسباببازیهای کوچک، دکمه، سکه و بادکنکهای ترکیده را از دسترس کودکان نوپا دور نگه دارید و هنگام بازی آنها را تنها نگذارید.
با سرد شدن هوا، خطر دیگری نیز تنفس را تهدید میکند: استفاده نادرست از وسایل گرمایشی. بخاری، شومینه، آبگرمکن و پکیج اگر دودکش مناسبی نداشته باشند یا تهویه اتاق کافی نباشد، میتوانند با تجمع مونوکسیدکربن و دود ناشی از احتراق ناقص، موجب تنگی نفس، مسمومیت و حتی خفگی شوند. بررسی سالانه مسیر دودکش، اطمینان از ورود هوای تازه، رعایت فاصله وسایل قابل اشتعال مانند پرده و لباس از بخاری و عدم رها کردن کودکان در نزدیکی وسایل گرمایشی، از جمله نکات ضروری ایمنی در فصل سرما است.
آموزش همگانی، کلید نجات در لحظههای طلایی
خفگی حادثهای قابل مدیریت است، به شرطی که اطرافیان آموزش اولیه دیده باشند. حفظ آرامش، تشخیص سریع نوع انسداد، اجرای صحیح ضربههای پشتی و فشار شکمی و تماس بهموقع با اورژانس، زنجیره نجات را کامل میکند. توصیه میشود اعضای خانواده بهویژه والدین، مربیان مدارس و کارکنان رستورانها و مهدکودکها، دورههای کوتاه کمکهای اولیه را بگذرانند تا در آن چند دقیقه سرنوشتساز، به جای اضطراب و اقدامات اشتباه، نقشی نجاتبخش ایفا کنند.
نظرات (0)