اجرای آییننامه جدید نوسازی و اسقاط خودروهای فرسوده وارد فاز عملیاتی شده و دولت اینبار کارت سوخت را به عنوان مهمترین ابزار فشار برای تسریع در خروج خودروهای پرمصرف از ناوگان حملونقل انتخاب کرده است. بر اساس مصوبه ابلاغشده، مالکان خودروهای فرسودهای که در سامانه ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده ثبتنام نکنند، سهمیه بنزین یارانهای خود را از دست خواهند داد و ناچار به استفاده از بنزین با نرخ آزاد ۱۰ هزار تومانی میشوند.
این تصمیم که با هدف کاهش ناترازی بنزین، مهار آلایندگی هوا و اجرای تکالیف قانون هوای پاک اتخاذ شده، میلیونها مالک خودروی قدیمی را در برابر یک دوراهی دشوار قرار داده است: ثبتنام در سامانه اسقاط و ورود به فرآیند پرهزینه نوسازی، یا تحمل هزینه بالاتر سوخت و محدودیتهای قانونی سنگین.
کدام خودروها مشمول قطع سهمیه میشوند؟
بر اساس ضوابط اعلامشده، سن فرسودگی و شمول طرح به این شرح تعیین شده است:
- خودروهای سواری شخصی: با عمر بیش از ۲۰ سال
- وانتبارها و ناوگان باربری سبک: با عمر بیش از ۱۵ سال
- کامیونها: با عمر بیش از ۵۰ سال
مالکان این خودروها موظفند با مراجعه به سامانه رسمی ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده به نشانی NNHK.ir نسبت به ثبت اطلاعات مالک و خودرو شامل شماره پلاک، برگ سبز و شماره شاسی اقدام کنند. هدف از این ثبتنام، احراز هویت ناوگان فعال، پایش دقیق خودروهای در حال تردد و برنامهریزی برای اسقاط مرحلهای اعلام شده است.
مهلت ۵ ساله برای ثبتنامکنندگان
دولت برای جلوگیری از وارد شدن شوک ناگهانی به بازار و معیشت خانوارها، یک دوره گذار ۵ ساله در نظر گرفته است. بر این اساس، مالکانی که در سامانه NNHK ثبتنام کنند، حتی بدون اسقاط فوری خودرو، تا حداکثر ۵ سال فرصت دارند فرآیند اسقاط و جایگزینی را مدیریت کنند و در تمام این مدت، سهمیه بنزین یارانهای شامل نرخهای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی برای آنها محفوظ خواهد ماند.
اما در صورت عدم ثبتنام در مهلت مقرر، محدودیتها بلافاصله فعال میشود و خودرو از دریافت سهمیه یارانهای محروم خواهد شد.
پیامدهای عدم ثبتنام؛ از قطع سهمیه تا ممنوعیت نقلوانتقال
عدم اقدام به موقع، علاوه بر قطع سهمیه سوخت، تبعات حقوقی و اجتماعی دیگری نیز به دنبال دارد که عبارتند از:
- قطع کامل سهمیه بنزین یارانهای و الزام به سوختگیری با نرخ آزاد ۱۰ هزار تومان
- ممنوعیت نقلوانتقال، خرید و فروش و تعویض پلاک
- اعمال جریمه ورود به محدوده کلانشهرها
- منع فعالیت در ناوگان تاکسیهای اینترنتی و سامانههای حمل بار
به عبارت دیگر، خودروی فرسودهای که در سامانه ثبت نشود، به تدریج امکان تردد قانونی و فعالیت اقتصادی خود را نیز از دست خواهد داد.
مراحل ثبتنام و اسقاط خودروی فرسوده
روند قانونی ثبتنام و اسقاط به صورت گامبهگام تعریف شده است تا مالکان بدون غافلگیری نسبت به انجام آن اقدام کنند:
- گام اول: ورود به سامانه NNHK.ir و ثبت اطلاعات اولیه مالک و مشخصات خودرو
- گام دوم: انتخاب نوع طرح؛ شامل طرح نقدی (فروش گواهی اسقاط و لاشه) یا طرح جایگزینی خودرو بدون قرعهکشی
- گام سوم: معرفی به مرکز اسقاط معتبر برای ارزیابی فنی، تطبیق اصالت ارکان خودرو و صدور گواهی کارشناسی
- گام چهارم: فک پلاک، لغو سند مالکیت انتظامی و پرداخت بهای لاشه و گواهی اسقاط طبق تعرفه مصوب
در این میان مراکز تخصصی اطلاعرسانی نوسازی ناوگان با ارائه مشاوره، استعلام بهروز قیمت گواهی اسقاط و تشریح آخرین بخشنامهها، تلاش میکنند فرآیند پیچیده اداری را برای مالکان تسهیل کنند.
تناقض بزرگ مالی؛ تسهیلات و گواهی کفاف قیمت خودروی نو را نمیدهد
مهمترین چالش طرح جدید، شکاف عمیق میان حمایتهای دولتی و قیمت واقعی خودروهای جایگزین است. بر اساس اعلام متولیان، بسته حمایتی نوسازی شامل دو بخش است:
- تسهیلات حدود ۴۰۰ میلیون تومانی با سود ۸ درصد و بازپرداخت ۳۶ ماهه
- ارزش گواهی اسقاط یک خودروی سواری فرسوده حداکثر تا ۱۸۰ میلیون تومان در بهترین حالت
به این ترتیب مجموع آورده حمایتی دولت برای هر مالک در نهایت به حدود ۵۸۰ میلیون تومان میرسد، در حالی که حتی ارزانترین خودروهای صفر کیلومتر داخلی نیز قیمتی به مراتب بالاتر از این رقم در کارخانه و بازار آزاد دارند. برآوردها نشان میدهد مالک برای جایگزینی خودرو ناگزیر است ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان آورده نقدی جداگانه تأمین کند؛ رقمی که برای بسیاری از اقشار کمدرآمد و مالکان وانتبارهای فرسوده که خودرو تنها ابزار امرار معاش آنهاست، عملاً دور از دسترس است.
از سوی دیگر، محاسبه هزینه سوخت نیز توجیه اقتصادی طرح را زیر سوال برده است. قسط ماهانه تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی حدود ۱۲.۵ میلیون تومان برآورد میشود، در حالی که مابهالتفاوت هزینه بنزین آزاد نسبت به یارانهای برای سقف مصرف ۱۶۰ لیتر در ماه تنها حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است. بنابراین از نگاه معیشتی، بسیاری از مالکان ترجیح میدهند به جای تحمل قسط سنگین نوسازی، هزینه بیشتر بنزین را بپردازند و به استفاده از خودروی فرسوده ادامه دهند؛ موضوعی که هدف اصلی کاهش مصرف سوخت را خنثی میکند.
واکنش مجلس؛ فشار با اهرم بنزین دستدرازی به جیب مردم است
شیوه اجرای مصوبه با انتقاد صریح نمایندگان مجلس نیز روبهرو شده است. سید جواد حسینیکیا، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، اجرای فعلی آییننامه را در تضاد با واقعیتهای معیشتی جامعه دانسته و خواستار بازنگری فوری شده است.
به گفته وی، هدف اولیه قانون هوای پاک این بود که خودروسازان به ازای تولید هر سه دستگاه خودرو، یک خودروی فرسوده را اسقاط کنند، اما امروز ناترازی شدید عرضه و تقاضا و انباشت تعهدات معوق خودروسازان، تحویل خودروی جایگزین در زمان مناسب را به امری غیرواقعی تبدیل کرده است. حسینیکیا تأکید کرده است: «ایجاد فشار با اهرم ابطال سهمیه بنزین به منزله دستدرازی به جیب مردم است و پیش از هر اقدام سلبی، شبکه بانکی باید تسهیلات متناسب با قیمت روز خودرو و بدون بروکراسی اداری در اختیار متقاضیان قرار دهد.»
تهدید معیشت رانندگان و خطر موج تورمی
فراتر از خودروهای شخصی، وانتبارهای بالای ۱۵ سال که بخش بزرگی از ناوگان حملونقل درونشهری و توزیع کالا را تشکیل میدهند، به شدت از این مصوبه متأثر میشوند. برای بسیاری از رانندگان، این خودرو تنها سرمایه شغلی است و تحمیل هزینه ۱۰ هزار تومانی بنزین یا الزام به نوسازی با آورده چند صد میلیونی، مستقیماً به افزایش کرایه حمل و در نهایت گرانی سبد مصرفی خانوارها منجر خواهد شد.
کارشناسان حوزه انرژی و محیط زیست نیز هشدار میدهند که نوسازی صوری ناوگان کافی نیست؛ خودروی جایگزین باید به پیشرانههای کممصرف و استانداردهای واقعی آلایندگی مجهز باشد تا سرمایهگذاری انجامشده واقعاً به کاهش مصرف سوخت و بهبود کیفیت هوا بینجامد.
جمعبندی؛ ثبتنام تنها راه حفظ سهمیه یارانهای
با وجود همه نقدها به ابعاد مالی و اجرایی طرح، تردیدی نیست که تردد خودروهای ۲۰ ساله در جادهها نه از سر علاقه مالکان به نگهداری خودروی پرهزینه و آلاینده، بلکه ناشی از شکاف درآمدی و قیمتهای سرسامآور خودرو در بازار است. با این حال، با توجه به قطعیت تصمیم دولت برای مسدودسازی تدریجی کارت سوخت خودروهای ثبتنامنکرده، تنها راه باقیمانده برای مالکان مشمول، ثبت فوری اطلاعات در سامانه NNHK.ir و خرید زمان ۵ ساله برای تصمیمگیری درباره اسقاط یا پرداخت مابهالتفاوت بنزین آزاد است.
کارشناسان توصیه میکنند مالکان مشمول، حتی اگر فعلاً قصد اسقاط ندارند، فرآیند ثبتنام را به تعویق نیندازند تا از قطع سهمیه یارانهای، جریمههای تردد و محدودیتهای نقلوانتقال مصون بمانند و در فرصت ایجادشده، گزینههای مالی و طرحهای جایگزینی را با دقت بیشتری بررسی کنند.
نظرات (0)