ریزش ناگهانی یک معدن طلای سنتی در غرب سودان به یکی از مرگبارترین حوادث معدنی اخیر در این کشور تبدیل شد. بر اساس گزارش‌های رسمی، معدن طلای «الزرا» در نزدیکی شهر النهود در ایالت کردفان غربی فرو ریخته و تاکنون دست‌کم ۶۷ نفر جان خود را از دست داده‌اند؛ آماری که به گفته نهادهای پزشکی ممکن است در ساعات آینده افزایش یابد.

جزئیات حادثه در معدن الزرا

به گزارش شبکه پزشکان سودان، این حادثه شامگاه سه‌شنبه رخ داده و آوار گسترده تونل‌های استخراج را به‌طور کامل مسدود کرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از شاهدان عینی و منابع بیمارستانی اعلام کرد که تا صبح چهارشنبه دست‌کم ۶۰ پیکر از زیر آوار خارج شده و تلاش برای دسترسی به سایر محبوس‌شدگان ادامه دارد.

بازماندگان حادثه گفته‌اند تعدادی از معدنچیان هنگام ریزش در چند تونل عمیق مشغول کار بوده‌اند و ارتباط با آن‌ها به‌طور کامل قطع شده است. موقعیت دورافتاده معدن و عمق زیاد تونل‌ها، کار امدادرسانی را به‌شدت پیچیده کرده است.

عملیات دشوار امداد و کمبود تجهیزات

منابع محلی تأکید کرده‌اند که عملیات جست‌وجو و نجات با امکانات ابتدایی و بدون تجهیزات تخصصی آواربرداری و تهویه تونل انجام می‌شود. شبکه پزشکان سودان هشدار داده است که نبود ماشین‌آلات سنگین، دستگاه‌های زنده‌یاب و حتی تجهیزات اولیه ایمنی، روند یافتن بازماندگان را کند کرده و خطر جان باختن افراد گرفتار را افزایش داده است.

این نهاد پزشکی از نیاز فوری به اقلام پزشکی، کپسول‌های اکسیژن، تیم‌های امداد آموزش‌دیده و پشتیبانی لجستیکی برای انتقال مجروحان به مراکز درمانی خبر داده و اعلام کرده که بسیاری از مصدومان احتمالی در صورت تاخیر در امدادرسانی شانس زنده ماندن خود را از دست خواهند داد.

انتقاد از شرایط ناایمن معدن در منطقه تحت کنترل نیروهای پشتیبانی سریع

شبکه پزشکان سودان در بیانیه‌ای با انتقاد از وضعیت ایمنی معدن الزرا اعلام کرد این معدن در منطقه‌ای تحت کنترل نیروهای پشتیبانی سریع قرار دارد و فاقد استانداردهای حداقلی ایمنی کار بوده است. این شبکه از مسئولان کنترل‌کننده منطقه خواست مسئولیت مستقیم حفاظت از جان معدنچیان و غیرنظامیان را بپذیرند و هرگونه فعالیت معدنی بدون ضابطه و نظارت فنی را متوقف کنند.

به گفته این نهاد، بسیاری از معادن سنتی طلا در سودان بدون نقشه مهندسی، سیستم تهویه، سازه نگهبان و آموزش‌های ایمنی حفر می‌شوند و کارگران با ابزارهای دستی در تونل‌های ناپایدار و در معرض ریزش فعالیت می‌کنند. همین عامل باعث تکرار حوادث مرگبار در سال‌های گذشته شده است.

نقش معدنکاری سنتی در اقتصاد سودان

معدنکاری سنتی و خردمقیاس ستون اصلی تولید طلا در سودان محسوب می‌شود. بر اساس آمارهای رسمی، بیش از دو میلیون نفر در این بخش مشغول به کار هستند و حدود ۸۰ درصد از طلای تولیدی کشور از همین معادن سنتی به دست می‌آید.

دولت سودان هرچند این نوع معدنکاری را ممنوع اعلام نکرده، اما در سال‌های اخیر تلاش کرده است فعالیت آن را سامان‌دهی و تحت نظارت قرار دهد؛ تلاشی که به دلیل گستردگی جغرافیایی معادن، فقر گسترده و نبود نظارت مؤثر، نتایج محدودی داشته است.

اهمیت طلا برای اقتصاد سودان پس از جدایی سودان جنوبی در ژوئیه ۲۰۱۱ دوچندان شد. با استقلال سودان جنوبی، خارطوم حدود سه‌چهارم درآمدهای نفتی خود را از دست داد و از آن زمان طلا به یکی از مهم‌ترین منابع تأمین ارز خارجی و جبران کسری بودجه این کشور تبدیل شده است. افزایش قیمت جهانی طلا نیز انگیزه گسترش حفاری‌های غیررسمی را در مناطق دورافتاده مانند کردفان و دارفور تقویت کرده است.

سایه سنگین جنگ داخلی بر فاجعه کردفان غربی

این حادثه در حالی رخ داده که سودان از آوریل ۲۰۲۳ درگیر جنگ داخلی گسترده میان ارتش این کشور و نیروهای پشتیبانی سریع است؛ جنگی که تاکنون ده‌ها هزار کشته و حدود ۱۳ میلیون آواره و پناهجو برجای گذاشته و نظام بهداشت و امدادرسانی کشور را به‌شدت تضعیف کرده است.

ایالت کردفان غربی از کانون‌های اصلی درگیری به شمار می‌رود و کنترل بخش‌هایی از آن از جمله مناطق معدنی اطراف النهود در اختیار نیروهای پشتیبانی سریع است. تداوم جنگ، فروپاشی زیرساخت‌ها، کمبود نیروی متخصص و اختلال در ارسال کمک‌های انسانی، توان واکنش سریع به حوادثی مانند ریزش معادن را به حداقل رسانده است.

نهادهای حقوق بشری هشدار داده‌اند تا زمانی که درگیری‌های مسلحانه ادامه دارد و معادن بدون نظارت فنی و ایمنی اداره می‌شوند، خطر تکرار چنین فجایعی برای هزاران کارگری که برای تأمین معیشت خانواده خود به دل تونل‌های ناایمن می‌روند، همچنان بالا باقی خواهد ماند.