کاوشگر خورشیدی «پارکر» ناسا بار دیگر تاریخ‌ساز شد و با نزدیک شدن تا فاصله حدود ۶.۱ میلیون کیلومتری از سطح خورشید، رکورد قبلی خود را تکرار کرد. این مأموریت که با هدف مطالعه عمیق تاج خورشیدی انجام می‌شود، اطلاعات بی‌سابقه‌ای از نزدیک‌ترین فاصله ممکن به ستاره منظومه شمسی جمع‌آوری کرده است.

تکرار رکورد تاریخی در نزدیک‌ترین فاصله

بر اساس اعلام ناسا، کاوشگر پارکر در تازه‌ترین گذر خود از کنار خورشید، فاصله‌ای معادل حدود ۶.۱ میلیون کیلومتر تا سطح این ستاره را ثبت کرده است؛ فاصله‌ای که پیش‌تر در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ نیز به ثبت رسیده بود و حالا بار دیگر تکرار شده است.

نکته خیره‌کننده‌تر، سرعت این کاوشگر در نقطه اوج نزدیکی است. پارکر در این مرحله با سرعتی نزدیک به ۶۹۲ هزار کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کرد؛ سرعتی که آن را به سریع‌ترین شیء ساخت دست بشر تبدیل می‌کند. به گفته دانشمندان، کاوشگر تنها در یک روز مسافتی معادل حدود ۴۰ درصد از محیط خورشید را پیموده است.

در جریان این عبور، دوربین و حسگرهای پارکر به طور ویژه به سمت ساختارهایی در نزدیکی قطب شمال خورشید نشانه رفتند؛ منطقه‌ای که بررسی آن می‌تواند سرنخ‌های مهمی درباره میدان‌های مغناطیسی و دینامیک تاج خورشیدی ارائه دهد.

تمرکز بر قطب شمال؛ رصدی کم‌سابقه

یکی از ویژگی‌های کلیدی این مرحله از مأموریت، تصویربرداری و اندازه‌گیری دقیق فعالیت‌های قطبی خورشید بوده است. سامانه تصویربرداری پارکر در بازه رصدی ۳۰ اوت تا ۹ سپتامبر فعال بود و ساختارهای پلاسمایی و نوسانات مغناطیسی در ناحیه قطب شمال را ثبت کرد.

ناسا اعلام کرده است که هنوز یافته‌های تفصیلی این رصدها منتشر نشده است. داده‌های علمی این گذر در بازه زمانی ۱۳ تا ۲۷ سپتامبر به زمین مخابره خواهد شد و پس از آن مراحل پردازش، کالیبراسیون و تحلیل علمی آغاز می‌شود. تنها پس از تکمیل این فرایند می‌توان درباره کشفیات جدید اظهار نظر کرد.

ماموریتی به نام پیشگام بادهای خورشیدی

کاوشگر خورشیدی پارکر در ۱۲ اوت ۲۰۱۸ از پایگاه کیپ کاناورال به فضا پرتاب شد. نام این فضاپیما برگرفته از «یوجین پارکر»، اخترفیزیکدان برجسته آمریکایی است که در سال ۱۹۵۸ برای نخستین بار وجود بادهای خورشیدی را پیش‌بینی کرد. یوجین پارکر در سن ۹۱ سالگی شخصاً در مراسم پرتاب حضور داشت؛ افتخاری کم‌نظیر که نام او را برای همیشه در تاریخ اکتشافات خورشیدی جاودانه کرد.

این کاوشگر با بهره‌گیری از کمک گرانشی سیاره زهره، در یک مسیر مارپیچی هوشمندانه به تدریج به خورشید نزدیک می‌شود. در هر گذر، با استفاده از گرانش زهره، انرژی مداری خود را تنظیم کرده و فاصله‌اش با خورشید را کمتر می‌کند. همین تکنیک به پارکر اجازه داده تا به نزدیک‌ترین فاصله ممکن تا یک ستاره برسد.

چرا مطالعه تاج خورشیدی مهم است؟

هدف اصلی مأموریت پارکر، مطالعه تاج خورشیدی، یعنی لایه بیرونی و بسیار داغ جو خورشید است. این لایه با دمای میلیون‌ها درجه‌ای و میدان‌های مغناطیسی پیچیده، منشأ اصلی بادها و طوفان‌های خورشیدی محسوب می‌شود.

درک سازوکار این پدیده‌ها اهمیت حیاتی دارد، زیرا:

  • طوفان‌های خورشیدی می‌توانند بر شبکه‌های برق، ماهواره‌ها، سامانه‌های مخابراتی و ناوبری زمین تأثیر مستقیم بگذارند.
  • فوران‌های جرم تاج خورشیدی (CME) و شراره‌های خورشیدی می‌توانند فضانوردان و فضاپیماها را در معرض تشعشعات خطرناک قرار دهند.
  • مطالعه بادهای خورشیدی به پیش‌بینی وضعیت «هوای فضا» کمک می‌کند؛ موضوعی که برای ایمنی فناوری‌های مدرن ضروری است.

پارکر به چهار مجموعه ابزار علمی پیشرفته مجهز است که به طور همزمان میدان‌های مغناطیسی، ذرات پرانرژی، ویژگی‌های پلاسما و سرعت و چگالی بادهای خورشیدی را اندازه‌گیری می‌کنند. در تازه‌ترین گذر نیز همین چهار مجموعه، داده‌ها را مستقیماً از درون تاج خورشیدی جمع‌آوری کردند و اثرات شراره‌ها و فوران‌های تاجی را به ثبت رساندند.

گام بعدی؛ انتظار برای داده‌های جدید

با تکرار رکورد ۶.۱ میلیون کیلومتری، پارکر نشان داد که طراحی سپر حرارتی و سامانه‌های خنک‌کننده آن حتی در سخت‌ترین شرایط تابشی نیز پایدار است. سپر کربنی این کاوشگر باید دمایی بیش از ۱۴۰۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل کند، در حالی که ابزارهای پشت سپر در دمای نزدیک به محیط باقی می‌مانند.

دانشمندان ناسا امیدوارند داده‌های جدید قطب شمال خورشید، به معمای قدیمی «چرا تاج خورشید صدها برابر داغ‌تر از سطح آن است؟» پاسخ دهد؛ پرسشی که از زمان پیش‌بینی یوجین پارکر تاکنون بی‌پاسخ مانده است.

انتقال داده‌ها تا اوایل مهر ادامه دارد و پس از آن تیم‌های علمی در آمریکا و اروپا ماه‌ها تحلیل را آغاز خواهند کرد. نتایج اولیه احتمالاً تا پایان سال جاری میلادی منتشر می‌شود و می‌تواند درک بشر از ستاره حیات‌بخش منظومه شمسی را وارد مرحله‌ای تازه کند.