کاربرد صلحآمیز انرژی هستهای در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی، به یکی از راهکارهای راهبردی برای تضمین امنیت غذایی پایدار در جهان تبدیل شده است. به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان، استفاده از فناوری پرتودهی علاوه بر مهار آلودگیهای میکروبی، امکان تولید خوراکیهای سالمتر، بهداشتیتر و با کیفیت تغذیهای بالاتر را فراهم میکند و نقش مهمی در ارتقای سلامت عمومی دارد.
پرتودهی چیست و چرا غذا را رادیواکتیو نمیکند؟
پرتودهی یا پرتوفرآوری، فرآیندی است که در آن مواد غذایی در معرض دوز کنترلشدهای از پرتوهای یونیزان مانند پرتو گاما، پرتو ایکس یا باریکه الکترونی قرار میگیرند. این پرتوها با آسیب به ساختار DNA باکتریها، کپکها، مخمرها و حشرات، بار میکروبی محصول را به شدت کاهش میدهند، بیآنکه خود ماده غذایی رادیواکتیو شود؛ درست همانگونه که غذای گرمشده در مایکروویو رادیواکتیو نمیشود.
این فناوری از سوی مراجع معتبر بینالمللی از جمله سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) ایمن، بیخطر و قابل استفاده در صنعت غذا شناخته شده و در بیش از ۶۰ کشور جهان از جمله آمریکا، چین، هند و کشورهای اروپایی به کار میرود.
مزیت بهداشتی؛ از حذف سالمونلا تا جایگزینی سموم شیمیایی
مهمترین دستاورد پرتودهی، ارتقای بهداشت مواد غذایی است. این روش میتواند عوامل بیماریزای خطرناکی مانند سالمونلا، ایکولای و لیستریا را که عامل هزاران مورد مسمومیت غذایی در سال هستند، از بین ببرد. همچنین با جلوگیری از جوانهزدن سیبزمینی و پیاز، تاخیر در رسیدن میوههایی مانند موز، انبه و گوجهفرنگی و کنترل کپکها، کیفیت ظاهری و ارزش تغذیهای محصول برای مدت طولانیتری حفظ میشود.
برخلاف روشهای شیمیایی مانند تدخین با متیل بروماید یا استفاده از نگهدارندههای مصنوعی، پرتودهی هیچ باقیمانده سمی در محصول باقی نمیگذارد و ویتامینها و پروتئینها را در سطح مطلوبی حفظ میکند. به همین دلیل به عنوان روشی پاک، سالم و سازگار با محیط زیست برای ضدعفونی ادویهجات، غلات، حبوبات، خشکبار و گوشت شناخته میشود.
راهکاری برای مهار ضایعات غذایی
سالانه حدود یکسوم غذای تولیدشده در جهان به دلیل فساد میکروبی، آفات انباری و کپکزدگی از بین میرود؛ چالشی که امنیت غذایی ایران را نیز تهدید میکند. فناوری پرتودهی با افزایش ماندگاری از چند روز به چند هفته و حتی چند ماه، میتواند این ضایعات را به طور چشمگیری کاهش دهد.
برای نمونه، پرتودهی ادویهجات و خشکبار که از اقلام مهم صادراتی ایران هستند، ضمن حفظ عطر و طعم، آلودگیهای قارچی و سم آفلاتوکسین را حذف کرده و قدرت رقابت محصول ایرانی در بازارهای جهانی را افزایش میدهد. این امر به طور مستقیم به درآمد کشاورزان و ارزآوری کشور کمک میکند.
فناوری هستهای فراتر از پرتودهی محصول نهایی
کاربرد دانش هستهای در زنجیره غذا تنها به مرحله پس از برداشت محدود نیست:
- اصلاح نژاد پرتویی: ایجاد ارقام گیاهی مقاوم به خشکی، شوری و آفات از طریق جهشزایی کنترلشده
- روش عقیمسازی حشرات (SIT): مهار آفات بدون سمپاشی با رهاسازی حشرات نر عقیمشده با پرتو
- ردیابی ایزوتوپی: بهینهسازی مصرف آب و کود و پایش دقیق باقیمانده سموم در خاک و محصول
این مجموعه فناوریها، بهرهوری کشاورزی را بالا برده و وابستگی به نهادههای شیمیایی را کم میکند.
ظرفیتهای ایران و ضرورت فرهنگسازی
ایران با برخورداری از دانش بومی و سامانههای پرتودهی گاما در استانهای مختلف، گامهای مهمی برای تجاریسازی این فناوری برداشته است. سازمان انرژی اتمی با توسعه مراکز پرتودهی در قطبهای کشاورزی، امکان فرآوری انبوه محصولات و تجهیزات پزشکی را فراهم کرده است.
کارشناسان معتقدند توسعه این مراکز در کنار اطلاعرسانی صحیح و شفاف درباره ایمنی پرتودهی و درج نشان بینالمللی رادورا (Radura) بر بستهبندی محصولات، میتواند اعتماد مصرفکننده را جلب کند. در شرایط تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و محدودیت منابع آب، بهرهگیری هوشمندانه از فناوری هستهای در کنار روشهای نوین کشاورزی، میتواند آیندهای سالمتر و پایدارتر برای سفره مردم رقم بزند.
نظرات (0)