تلسکوپ فضایی «نانسی گریس رومن» متعلق به آژانس فضایی آمریکا (ناسا) پس از پرتابی دشوار در اواخر ماه اوت، نخستین گام بزرگ خود را با موفقیت برداشت. این تلسکوپ روز پنجشنبه موفق شد «اولین نور» خود را ثبت کند؛ لحظهای کلیدی که نشان میدهد چشم فروسرخ قدرتمند آن در فضا به درستی کار میکند.
اصطلاح «اولین نور» در نجوم به نخستین باری گفته میشود که یک تلسکوپ پس از پرتاب، نور اجرام آسمانی را دریافت و ثبت میکند. برای تلسکوپ ۴ میلیارد دلاری رومن، این لحظه در حالی رقم خورد که هنوز در مسیر حرکت به سوی مقصد نهایی خود یعنی نقطه لاگرانژی دوم (L2) در فاصله ۱.۵ میلیون کیلومتری از زمین قرار دارد.
فعالسازی ابزار میدانوسیع ۳۰۰ مگاپیکسلی
به گفته ناسا، تیم فنی مستقر در زمین موفق شد «ابزار میدانوسیع» (Wide Field Instrument) این تلسکوپ را با موفقیت فعال کند. این دوربین فروسرخ فوقپیشرفته با حسگری ۳۰۰ مگاپیکسلی طراحی شده تا تصاویری بسیار گسترده، عمیق و با وضوحی بیسابقه از کیهان ثبت کند؛ قابلیتی که آن را به ابزاری بینظیر برای نقشهبرداری از آسمان تبدیل میکند.
ناسا به مناسبت این دستاورد، چند تصویر آزمایشی اولیه را که توسط این دوربین به ثبت رسیده منتشر کرد. این تصاویر نخستین فوتونهای نور ستارگان را نشان میدهند که پس از سفری چند ساله نوری، سرانجام به حسگر فوقحساس رومن برخورد کردهاند.
دوناتهای نوری؛ تصویری که نگرانکننده نیست
تصاویر اولیه منتشر شده، میدانی پر از ستارگان محو را در پسزمینهای آبیرنگ و با طیفهای سبز، زرد و آبی نشان میدهد. نکته جالب اینجاست که ستارگان در این تصاویر به شکل نقاط نورانی شفاف دیده نمیشوند، بلکه بیشتر شبیه هالهها یا حلقههایی دوناتمانند هستند.
متخصصان ناسا تأکید کردهاند که این موضوع کاملاً طبیعی است و جای هیچ نگرانی وجود ندارد. دلیل این شکل عجیب، آن است که دوربین هنوز در محفظه خود در حال خنک شدن است و فرآیند فوکوس و کالیبراسیون دقیق آن هنوز به پایان نرسیده است. پس از تکمیل مرحله تنظیمات، همین حلقههای کوچک به ستارگانی درخشان و شفاف تبدیل خواهند شد.
جاش اشلیدر، دانشمند حوزه ابزار دقیق در مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا، در این باره گفت: «پس از سالها تلاش برای ساخت و آزمایش این ابزار روی زمین، اکنون تأیید شده که در فضا نیز به درستی کار میکند. هنوز کارهای زیادی باقی مانده، اما ما به طور قطع در مسیر دستیابی به یافتههای علمی پیشگامانه قرار داریم.»
آزمایشهای دقیق برای تابآوری در فضا
اگرچه تلسکوپ رومن برای مقاومت در برابر شرایط سخت و سرمای شدید فضا طراحی شده، اما تیم مأموریت با وسواس تمام، عملکرد تکتک اجزای آن را به دقت بررسی میکند. پیش از روشن کردن ابزار میدانوسیع، مهندسان مجبور بودند یک دوره حساس ۱۰ روزه را برای خشک کردن و خنکسازی تدریجی ابزار سپری کنند.
این فرآیند برای جلوگیری از وارد آمدن هرگونه تنش حرارتی به آشکارسازهای فروسرخ حساس که ابعادی در حد یک لپتاپ دارند، ضروری بود. ناسا اعلام کرده که سیستم کنترل حرارتی تلسکوپ طبق انتظار عمل میکند و پایش مستمر وضعیت آن طی ۳۰ روز آینده نیز ادامه خواهد داشت. با این حال پیام اصلی روشن است: رومن رسماً بیدار شده و عملیاتی است.
مأموریتی ۲۲ ساله برای کشف رازهای کیهان
نکته امیدوارکننده دیگر برای جامعه علمی، افزایش چشمگیر طول عمر مأموریت است. بر اساس برنامه اولیه، مأموریت رومن ۱۰ ساله پیشبینی شده بود، اما به لطف پرتابی بسیار دقیق و بهینه که سوخت کمتری مصرف کرد، این زمان به ۲۲ سال افزایش یافته است.
هنگامی که تلسکوپ به طور کامل در نقطه L2 مستقر شود و فاز علمی خود را آغاز کند، سه هدف بزرگ را دنبال خواهد کرد:
- مطالعه ماده تاریک: نقشهبرداری از توزیع ماده تاریک در جهان برای درک بهتر ساختار کیهان
- بررسی انبساط کیهان: اندازهگیری دقیق شتاب انبساط جهان و تلاش برای رمزگشایی از ماهیت انرژی تاریک
- کاوش سیارات فراخورشیدی: جستوجو و بررسی سیارات خارج از منظومه شمسی با روشی نوین و میدان دید وسیع
تلسکوپ نانسی گریس رومن که به نام نخستین مدیر نجوم ناسا و «مادر تلسکوپ هابل» نامگذاری شده، به عنوان مکملی قدرتمند برای تلسکوپهای جیمز وب و هابل عمل خواهد کرد. در حالی که جیمز وب نگاه عمیق و باریکی به گوشههای خاصی از آسمان دارد، رومن میتواند در هر بار رصد، پهنهای صد برابر وسیعتر را با وضوح مشابه هابل ثبت کند؛ قابلیتی که آن را به ماشین زمانسنجی و نقشهبرداری کیهانی تبدیل میکند.
با ثبت موفقیتآمیز اولین نور، حالا چشمها به ماههای آینده دوخته شده تا این رصدخانه غولپیکر، پس از تکمیل کالیبراسیون، نخستین تصاویر علمی و خیرهکننده خود را به زمین مخابره کند.
نظرات (0)