هر سال در ایام اربعین، میلیون‌ها زائر در بازه‌ای کوتاه از مسیرهای مختلف خود را به پایانه‌های مرزی و سپس شهرهای زیارتی عراق می‌رسانند؛ رویدادی که مدیریت ارتباطات در آن به یکی از چالش‌های اصلی تبدیل می‌شود. امسال نیز مسئولان حوزه ارتباطات بسته‌ای از اقدامات زیرساختی و هماهنگی‌های فرامرزی را برای ارتقای کیفیت خدمات ارتباطی زائران تدارک دیده‌اند؛ از تکمیل پروژه‌های فیبر نوری در محورهای منتهی به مرزها تا افزایش ظرفیت ارتباطی میان ایران و عراق، توسعه رومینگ، ایجاد نقاط اینترنت رایگان و تقویت تاب‌آوری شبکه در برابر قطعی برق.

در این مقیاس، ارتباطات تنها به معنای تماس و پیام‌رسانی نیست؛ بلکه بستر دسترسی به راهنمای سفر، اطلاعیه‌های رسمی، هماهنگی‌های امدادی، مسیریابی و حتی خدمات ارزی و بانکی به شمار می‌رود. به همین دلیل، مأموریت‌های خدمت‌رسانی در دو لایه پیگیری شده است: تقویت زیرساخت‌ها در استان‌های مرزی و محورهای مواصلاتی داخل کشور، و هماهنگی‌های فنی و دیپلماتیک با طرف عراقی برای بهبود خدمات خارج از مرزها.

افزایش ظرفیت ارتباطی میان ایران و عراق

برای بهبود کیفیت تبادل داده میان دو کشور، ظرفیت لینک‌های ارتباطی در مقایسه با سال‌های گذشته افزایش یافته و بستر ارتباطی جدید بلافاصله پس از مذاکرات فرامرزی به بهره‌برداری رسیده است. همچنین برقراری لینک ارتباطی مستقیم میان اپراتورهای دو کشور به همراه ایجاد یک مسیر پشتیبان به توافق رسیده تا تاب‌آوری شبکه در زمان‌های اوج مصرف افزایش یابد و از قطع ارتباط جلوگیری شود. در همین چارچوب، هماهنگی‌هایی نیز برای اختصاص فرکانس‌های ویژه به منظور پخش برنامه‌های رادیویی اختصاصی زائران در خاک عراق انجام شده است.

رومینگ توسعه‌یافته و ۱۰۰ نقطه اینترنت رایگان

یکی از دغدغه‌های همیشگی زائران، مدیریت هزینه‌های ارتباطی و خرید سیم‌کارت‌های خارجی است. برای حل این مشکل، ظرفیت رومینگ اپراتورهای عراقی برای پذیرش سیم‌کارت‌های ایرانی توسعه یافته و توافقات مناسبی درباره تعرفه و کیفیت این خدمات حاصل شده است. توصیه اصلی به زائران این است که رومینگ سیم‌کارت داخلی خود را فعال کنند؛ چرا که تمهیدات لازم برای پایداری و بهینه‌سازی تعرفه‌های رومینگ پیش‌بینی شده است و نیازی به تهیه سیم‌کارت کشور میزبان نیست.

علاوه بر بسته‌های ارتباطی ویژه‌ای که متناسب با نیاز زائران طراحی شده، با همکاری اپراتورهای ایرانی و عراقی و شرکت ارتباطات زیرساخت، ۱۰۰ نقطه در طول مسیر پیاده‌روی برای ارائه خدمات اینترنت بی‌سیم رایگان جانمایی شده است. این ایستگاه‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که اگر بسته اینترنتی زائران در طول مسیر به پایان برسد، بدون هزینه و دغدغه در شعاع پوشش این نقاط به شبکه متصل شوند.

برای تسهیل دسترسی به اطلاعات، کدهای دستوری ویژه‌ای با توافق اپراتورهای دو کشور طراحی شده تا زائران بتوانند راهنمایی‌های لازم را به زبان‌های فارسی و عربی دریافت کنند. سکوها و پیام‌رسان‌های داخلی نیز در این ایام با تمام ظرفیت به ارائه خدمات اطلاع‌رسانی و ارتباطی خواهند پرداخت.

سامانه ملی اربعین و خدمات الکترونیک

در لایه خدمات عمومی، سازمان فناوری اطلاعات ایران با هدایت وزارت ارتباطات، سامانه ملی اربعین به نشانی arbaeen.gov.ir را به عنوان مرجع رسمی اطلاع‌رسانی و ارائه خدمات الکترونیک به زائران فعال کرده است. این سامانه زائران را از مرحله آمادگی پیش از سفر تا حضور در خاک عراق همراهی می‌کند. همچنین وزارت ارتباطات به پست‌بانک مأموریت ویژه‌ای داده تا توزیع ارز اربعین در شعب مرزی با افزایش ساعات کاری و تخصیص‌های لازم انجام شود؛ اقدامی که با هدف کاهش ازدحام و مدیریت بهتر توقف‌های مرزی دنبال می‌شود. موکب مجازی طراحی‌شده نیز امکان زیارت از راه دور و راهنمایی‌های فنی درباره خرید سیم‌کارت و تنظیمات ارتباطی را فراهم کرده است.

فیبر نوری و ارتقای سایت‌های مرزی

بخش مهمی از اقدامات زیرساختی در پنج استان مرزی متمرکز شده تا تردد زائران در پایانه‌ها با سرعت بیشتری انجام شود. از جمله پروژه‌های کلیدی، اجرای خطوط فیبر نوری به طول ۱۲۴ کیلومتر در مسیرهای سوسنگرد به بستان و چذابه و همچنین خرمشهر به شلمچه است که به مرحله آزمایش نهایی رسیده و نقش مهمی در پایداری بلندمدت ارتباطات مرزی ایفا می‌کند.

اقدامات اساسی در مرزهایی که سال‌های گذشته بیشترین تردد را داشتند به حالت پایدار و دائمی درآمده و امسال تمرکز ویژه‌ای روی مرزهای جدید و تکمیل پوشش مسیرهای منتهی به پایانه‌ها وجود دارد. ارتقای فناوری سایت‌های ارتباطی جاده‌ای به نسل چهارم در مسیرهای اصلی، نصب تجهیزات ارتباط بی‌سیم رایگان در پایانه‌ها و موکب‌ها و استقرار سایت‌های سیار برای تقویت سیگنال در نقاط پرتردد نظیر محور ایلام به سرابله و مرز چیلات دهلران به مرحله اجرا رسیده است.

در مناطقی که تأسیسات مخابراتی بر اثر آسیب‌های محیطی یا حملات تخریب شده‌اند نیز راه‌اندازی سریع سایت‌های جایگزین انجام شده است. به عنوان نمونه، به دنبال تخریب کامل یکی از سایت‌های ارتباطی دائمی در منطقه گچان که موجب قطع پوشش جاده‌ای در بخشی از محور چرداول به ایلام شده بود، یک سایت موقت در کوتاه‌ترین زمان مستقر شد و بازسازی سایت دائمی نیز با سرعت دنبال می‌شود.

برق اضطراری؛ تضمین پایداری شبکه

نوسانات و قطعی جریان برق شهری در استان‌های مرزی یکی از دلایل اصلی اختلال در شبکه‌های تلفن همراه به شمار می‌رود. برای حل این مشکل، تأمین ژنراتورهای اضطراری و دیزل‌ژنراتورهای سیار با همکاری دستگاه‌های استانی برنامه‌ریزی شده و هماهنگی‌های لازم با مسئولان حوزه نفت برای تأمین مستمر سوخت این تجهیزات انجام گرفته است. همچنین باتری‌های پشتیبان جدیدی برای سایت‌های اپراتورهای تلفن همراه در مسیرهای منتهی به پایانه‌های مرزی تأمین شده تا پایداری شبکه در زمان‌های قطع طولانی‌مدت برق تضمین شود.

تسهیل خدمات ارزی در مرزها

در بخش خدمات مالی نیز اقدامات گسترده‌ای برای توزیع مناسب ارز اربعین و کاهش ازدحام در پایانه‌ها صورت گرفته است. مأموریت ویژه‌ای به شبکه شعب پست‌بانک داده شده تا خدمات ارزی را در کوتاه‌ترین زمان و با سهولت بیشتر ارائه دهند و میزان تخصیص ارز در استان‌های مرزی نظیر ایلام و کرمانشاه افزایش یافته است. شعب منتخب بانکی در استان‌های مرزی و شعبه مستقر در پایانه مرزی مهران نیز ساعت کاری خود را افزایش داده‌اند تا فرآیند دریافت ارز توسط زائران بدون ایستایی و با روان‌ترین شکل ممکن انجام شود.