در ماههای اخیر، گزارشهای متعددی از مراجعه افراد به چتباتهای هوش مصنوعی برای دریافت توصیههای پزشکی پیش از ویزیت پزشک منتشر شده است. این روند که ریشه در افزایش هزینههای درمان و در دسترس بودن ابزارهای رایگان یا کمهزینه دارد، زنگ خطر را برای نظام سلامت به صدا درآورده است.
ماجرای مهری؛ هشداری جدی
مهری، زنی ۳۸ ساله، سه هفته از درد معده رنج میبرد. او بهجای مراجعه به پزشک، علائم خود را در یکی از پلتفرمهای هوش مصنوعی ثبت کرد. پاسخ سامانه «رفلاکس معده» و توصیه به اصلاح رژیم غذایی و مصرف داروهای ضداسید بود. پس از چند روز، درد او شدت یافت و ناچار به اورژانس مراجعه کرد. تشخیص پزشکان «آپاندیسیت حاد» بود؛ بیماریای که اگر دیرتر تشخیص داده میشد، میتوانست عوارض جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
هوش مصنوعی؛ پناهگاه ارزان اما پرمخاطره
روایت مهری نمادی از چالشی است که این روزها نظام سلامت با آن روبهروست. هزینههای آزمایش، تصویربرداری، دارو و گاهی مراجعه به چند پزشک برای رسیدن به تشخیص، بار سنگینی بر دوش بیماران میگذارد. در مقابل، چتباتهای هوش مصنوعی پاسخی فوری، رایگان و در دسترس ارائه میدهند؛ اما این پاسخها بر پایه الگوهای آماری تولید میشوند و هیچگونه معاینه بالینی یا بررسی سوابق پزشکی در آنها صورت نمیگیرد.
توهم هوش مصنوعی و خطرات آن
یکی از مهمترین چالشهای استفاده از هوش مصنوعی در حوزه سلامت، پدیده «توهم هوش مصنوعی» است؛ جایی که سامانه با اطمینان کامل اطلاعات نادرست یا ناقص ارائه میدهد. بسیاری از کاربران تصور میکنند پاسخهای این ابزارها همواره دقیق است، در حالی که این سامانهها توانایی معاینه بیمار، ارزیابی علائم حیاتی، یا قضاوت بالینی را ندارند.
احمد حسینی، متخصص داخلی و فعال حوزه سواد سلامت، در گفتوگو با فارس هشدار میدهد: «بزرگترین خطری که در خوددرمانی با هوش مصنوعی بیماران را تهدید میکند، از دست رفتن زمان طلایی درمان است. گاهی بیماران علائم اولیه بیماریهای مهمی مانند مشکلات قلبی، برخی سرطانها یا عفونتهای جدی را بر اساس پاسخ چتباتها کماهمیت تلقی میکنند و مراجعه به پزشک را به تعویق میاندازند.»
فناوری در خدمت درمان؛ نه جایگزین پزشک
کارشناسان تأکید دارند که هوش مصنوعی ذاتاً تهدید نیست. این فناوری میتواند در افزایش سواد سلامت، پاسخ به پرسشهای عمومی و حتی کمک به پزشکان در تحلیل دادههای پزشکی نقش مؤثری ایفا کند. آنچه نگرانکننده است، جایگزین شدن این ابزار با تشخیص و درمان پزشکی است.
سارا راد، پژوهشگر هوش مصنوعی و دادهکاوی، در این باره میگوید: «هوش مصنوعی تجربه بالینی پزشک را ندارد و بر اساس الگوهای آماری پاسخ تولید میکند. استفاده از این فناوری در حوزه سلامت باید در چارچوب استانداردهای علمی و با نظارت پزشکان انجام شود؛ در غیر این صورت، اتکای کامل به آن برای تشخیص یا درمان میتواند خطرآفرین باشد.»
راهکار کارشناسان برای مهار خوددرمانی دیجیتال
به باور صاحبنظران، نخستین گام برای مقابله با این پدیده، ارتقای سواد سلامت دیجیتال در جامعه است. مردم باید بدانند که هوش مصنوعی میتواند منبعی برای افزایش آگاهی باشد، اما هرگز جای پزشک معالج را نمیگیرد.
از سوی دیگر، تا زمانی که هزینههای درمان برای بخش قابل توجهی از جامعه سنگین باشد، گرایش به خوددرمانی و ابزارهای جایگزین ارزانقیمت ادامه خواهد یافت. کاهش فشار اقتصادی بر بیماران و تسهیل دسترسی به خدمات درمانی، از مهمترین راهکارهای ساختاری برای پیشگیری از این روند به شمار میرود.
توسعه سامانههای هوش مصنوعی بومی در حوزه سلامت نیز زمانی اثربخش خواهد بود که این فناوری در نقش «دستیار پزشک» به کار گرفته شود، نه جایگزین او. کارشناسان تأکید میکنند که تلفیق هوش مصنوعی با دانش و تجربه پزشکان میتواند کیفیت خدمات درمانی را ارتقا دهد، اما واگذاری تصمیمگیری درمانی به الگوریتمها، مخاطراتی جدی به همراه خواهد داشت.
نظرات (0)