هفدهم مردادماه در تقویم کشور به نام روز خبرنگار ثبت شده است؛ روزی که یادآور تعهد و ایثار اصحاب رسانه است و نام شهید محمود صارمی، خبرنگار فقید خبرگزاری ایرنا، با آن گره خورده است. در همین مناسبت، ابراهیم نوریگوشکی، متخصص پزشکی خانواده و عضو پیوسته انجمن جهانی پزشکان خانواده (WONCA)، در یادداشتی مهمان که در اختیار خبرگزاری مهر قرار گرفته، به تبیین جایگاه خبرنگاران حوزه سلامت پرداخته است.
رسانه؛ رکن چهارم حکمرانی سلامت
به گفته این متخصص، در کنار سه رکن اصلی حکمرانی سلامت یعنی رهبری و سیاستگذاری، ارائه خدمات و مشارکت و توانمندسازی جامعه، رسانه و خبرنگاری سلامت میتواند به عنوان «رکن چهارم» ایفای نقش کند. خبرنگار سلامت با اطلاعرسانی دقیق، ترجمه یافتههای علمی برای عموم و پرسشگری حرفهای به بهبود تصمیمها، افزایش پاسخگویی و ارتقای کیفیت سیاستهای بهداشتی کمک میکند.
نوریگوشکی تأکید کرده است که سلامت مردم پیش از آنکه در بیمارستانها شکل بگیرد، در ذهن جامعه و سطح آگاهی شهروندان ساخته میشود؛ از این رو خبرنگار سلامت پلی میان علم و جامعه، میان تجربه میدان و تصمیمگیری و میان نیازهای واقعی مردم و سیاستهای بهداشتی است.
سواد سلامت؛ سرمایهای که رسانه میسازد
سازمان جهانی بهداشت، سواد سلامت را یکی از عوامل کلیدی توانمندسازی افراد برای دسترسی، فهم، ارزیابی و استفاده صحیح از اطلاعات بهداشتی معرفی کرده است. جامعهای که از سواد سلامت بالاتری برخوردار باشد، نه تنها بیمار آگاهتری دارد، بلکه شهروندانی تربیت میکند که بهتر میتوانند از بیماری پیشگیری کنند، خدمات ضروری را از غیرضروری تشخیص دهند و در برابر اطلاعات نادرست مقاومتر باشند.
در این مسیر، خبرنگار سلامت نقش یک مترجم علمی را بر عهده دارد؛ او یافتههای پیچیده پزشکی را به زبانی ساده و قابل فهم برای مردم بازگو میکند. برنامههایی مانند کنترل بیماریهای غیرواگیر، اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع نیز بدون اعتماد عمومی و همراهی جامعه به موفقیت کامل نمیرسند و این اعتماد با ارتباط علمی، شفاف و مسئولانه رسانهها با جامعه شکل میگیرد.
مقابله با اینفودمی؛ رسالت تازه خبرنگار سلامت
در عصر انفجار اطلاعات، انتشار سریع اطلاعات نادرست، توصیههای غیرعلمی و ادعاهای درمانی بدون پشتوانه پژوهشی به یکی از چالشهای جدی نظام سلامت تبدیل شده است. خبرنگار حرفهای سلامت تنها به پرسش «چه اتفاقی افتاده است؟» اکتفا نمیکند؛ بلکه میپرسد آیا این ادعا بر شواهد علمی استوار است، منافع و خطرات این مداخله چیست و آیا برای همه افراد مناسب است یا تنها برای گروهی خاص از بیماران.
این همان نقطه اتصال خبرنگاری سلامت با پزشکی مبتنی بر شواهد است. به باور نویسنده یادداشت، خبرنگار سلامت باید بتواند علم واقعی را از تبلیغات تجاری و ادعاهای غیرمستند تمیز دهد و در دوران «اینفودمی» با گزارش دقیق و مسئولانه، اعتماد عمومی را حفظ کند و از تصمیمهای آسیبزا جلوگیری نماید.
پیشگیری سطح چهارم؛ محافظت از بیمار در برابر درمانهای اضافی
یکی دیگر از مفاهیم مورد اشاره، «پیشگیری سطح چهارم» (Quaternary Prevention) در پزشکی مبتنی بر شواهد است. هدف این رویکرد، محافظت از افراد در برابر آسیبهای مداخلات پزشکی غیرضروری است؛ مانند بیشتشخیصی، بیشدرمانی و انجام آزمایشها و تصویربرداریهای فاقد توجیه. گاهی بهترین اقدام پزشکی، انجام ندادن یک اقدام غیرضروری است.
خبرنگار سلامت میتواند این مفهوم را به زبان مردم ترجمه کند و آموزش دهد که هر آزمایشی به معنای مراقبت بهتر نیست، هر تصویربرداری پیشرفتهای ضروری نیست و هر درمان جدیدی لزوماً مؤثرتر نیست. تصمیم پزشکی صحیح، حاصل شرح حال دقیق، معاینه مناسب، گفتوگوی پزشک و بیمار و استفاده از بهترین شواهد علمی است؛ رویکردی که در ادبیات پزشکی از آن به «پزشکی خردمندانه» یاد میشود.
از صف تا ستاد؛ تجربه میدان در سیاستگذاری
نظام سلامت پیش از هر چیز یک نظام انسانی است و موفقیت آن تنها به قوانین، ساختارها و دستورالعملها وابسته نیست، بلکه به دانش، تجربه و توانمندی افرادی بستگی دارد که در خط مقدم ارائه خدمت حضور دارند. در نظامهای سلامت موفق، سیاستگذاری اثربخش حاصل کنار هم قرار گرفتن سه عنصر است: شواهد علمی، دادههای مدیریتی و تجربه عملی کارکنان خط مقدم.
در این میان، وظیفه خبرنگار سلامت انتخاب مدیر یا ورود به تصمیمهای اجرایی نیست؛ بلکه مطالبه شفافیت، شایستهسالاری و استفاده صحیح از سرمایه انسانی نظام سلامت است. پرسش کلیدی که رسانه میتواند مطرح کند این است که آیا در اتاقهای تصمیمگیری سلامت، صدای تجربه کسانی که سالها با واقعیتهای میدان خدمت مواجه بودهاند به اندازه کافی شنیده میشود؟
اصول دهگانه خبرنگار مسئول سلامت
نویسنده این یادداشت در بخش پایانی، ده اصل را برای خبرنگار مسئول حوزه سلامت برشمرده است:
- حقیقت را بر هیجان ترجیح میدهد
- به شواهد علمی وفادار میماند
- سلامت مردم را معیار اصلی قضاوت قرار میدهد
- علم را از تبلیغ و اطلاعات نادرست تفکیک میکند
- سواد سلامت جامعه را افزایش میدهد
- از بیماران در برابر آسیبهای مراقبتهای غیرضروری محافظت میکند
- شفافیت و پاسخگویی را مطالبه میکند
- اهمیت تجربه نیروهای «از صف تا ستاد» را در سیاستگذاری یادآوری میکند
- از جناحبندیهای سیاسی فاصله میگیرد
- باور دارد یک گزارش مسئولانه میتواند زندگی انسانها را تغییر دهد
رسانه؛ حافظ سلامت نظام بهداشتی
نوریگوشکی در پایان این یادداشت آورده است که اگر پزشکان حافظان سلامت مردم در اتاق درماناند، خبرنگاران سلامت حافظان سلامت نظام سلامت هستند. پزشک ممکن است جان یک بیمار را نجات دهد، اما خبرنگار سلامت میتواند با اصلاح یک باور نادرست، جلوگیری از یک تصمیم پرخطر یا مطالبه یک سیاست درست، بر سلامت هزاران انسان اثر بگذارد.
به باور او، سلامت جامعه فقط در بیمارستانها ساخته نمیشود؛ بلکه در خانههای مردم، مراکز خدمات جامع سلامت، دانشگاهها، اتاقهای سیاستگذاری و حتی صفحات رسانههایی شکل میگیرد که حقیقت را مسئولانه روایت میکنند. بهترین قدردانی از خبرنگاران سلامت در روز خبرنگار، حمایت از استقلال حرفهای، روزنامهنگاری مبتنی بر شواهد و حق مردم برای دسترسی به اطلاعات درست سلامت است؛ زیرا گاهی یک قلم، پیش از آنکه دارویی تجویز شود، میتواند به حفظ جان انسانها کمک کند.
نظرات (0)