اگر بخواهیم یک خودرو را نماینده داستان شکلگیری صنعت خودروی مدرن ایران معرفی کنیم، انتخاب پیکان تقریباً اجتنابناپذیر است. خودروهای امروزی از نظر فناوری، ایمنی و کیفیت ساخت فاصله زیادی با آن دارند، اما هیچکدام نتوانستهاند مانند پیکان در متن زندگی روزمره ایرانیها بنشینند؛ از خاطره استارت خوردن موتورش در کودکی تا تصویر پدری که خانواده را با پیکان به سفر میبرد.
پیکان؛ فراتر از یک وسیله نقلیه
برای رانندگان تاکسی، پیکان سالها ابزار اصلی کار بود؛ برای ادارات و شرکتها، خودروی پرکاربرد ناوگان؛ و برای صنعت خودروی ایران، نخستین محصولی که تولید صنعتی آن توانست زنجیره گستردهای از قطعهسازی و نیروی انسانی را شکل دهد. به همین دلیل وقتی آخرین دستگاه پیکان در سال ۱۳۸۴ از خط تولید ایرانخودرو خارج شد، عملاً یک فصل بزرگ از تاریخ صنعت خودروی کشور نیز بسته شد.
پیکان از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۸۴، حدود چهار دهه، بر خط تولید ایران ماند و از یک محصول مونتاژی به نماد صنعت خودروسازی کشور تبدیل شد. این خودرو با تاکسیها، خانوادهها، ادارات، شرکتها و جادههای ایران زندگی کرد و در ذهن چند نسل، بخشی از تصویر خیابان، سفر و زندگی شهری شد.
ریشههای بریتانیایی پیکان
داستان پیکان اما از ایران شروع نشد. ریشه این خودرو به شرکت بریتانیایی Rootes Group و محصولی به نام هیلمن هانتر بازمیگردد؛ خودرویی که برای بازار اروپا طراحی شده بود اما قرار بود چند هزار کیلومتر آنسوتر، در کشوری که صنعت خودروی مدرنش تازه در ابتدای راه بود، به یکی از ماندگارترین خودروهای تاریخ تبدیل شود.
در آن سالها ایران دورهای از تحولات اقتصادی و صنعتی را تجربه میکرد؛ شهرها در حال گسترش بودند، طبقه متوسط شهری بزرگتر میشد و تقاضا برای خودرو رو به افزایش بود. در چنین فضایی، راهاندازی یک صنعت خودروسازی داخلی هم یک پروژه اقتصادی به شمار میرفت و هم نشانهای از صنعتیشدن کشور.
شرکت ایرانناسیونال که بعدها به ایرانخودرو تبدیل شد، در همین بستر شکل گرفت. این شرکت ابتدا فعالیت خود را با تولید اتوبوس آغاز کرد، اما بهتدریج به سمت خودروهای سواری رفت و امضای قرارداد همکاری با Rootes Group زمینه ورود هیلمن هانتر به ایران را فراهم کرد.
از ورود به بازار تا شکلگیری صنعت قطعهسازی
پیکان در سال ۱۳۴۶ وارد بازار ایران شد و در ابتدا برای بسیاری از مردم محصولی نسبتاً مدرن محسوب میشد. طراحی جعبهای و ساده، فضای قابل قبول کابین و صندوق عقب، موتور چهارسیلندر و ساختار فنی ساده، آن را به گزینهای جذاب برای خانوادههایی تبدیل میکرد که به دنبال خودرویی کاربردی بودند.
اما مهمتر از خود خودرو، اتفاقی بود که پشت خط تولید آن رخ داد. تولید پیکان به معنای ایجاد کارخانه، آموزش نیروی انسانی، توسعه صنعت قطعهسازی و شکلگیری یک تجربه صنعتی بزرگ بود؛ تجربهای که مسیر رشد صنعت خودروی ایران را برای دههها تعیین کرد و نام پیکان را به بخش جداییناپذیر حافظه جمعی ایرانیان تبدیل نمود.
نظرات (0)