کارشناسان اقتصادی با اشاره به تبعات تورمی تامین نقدی کسری بودجه، بر ضرورت استفاده از سازوکارهای غیرنقدی برای پوشش ناترازی منابع و مصارف دولت تاکید میکنند. ایده محوری این است که به جای برداشت مستقیم از بانک مرکزی یا شبکه بانکی، تعهدات دولت از طریق ابزارهای تسویهای و مدتدار مدیریت شود تا فشار آنی بر نقدینگی و پایه پولی کاهش یابد.
چرا تامین نقدی کسری بودجه پرهزینه است؟
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که جبران کسری از محل منابع بانک مرکزی، به رشد پایه پولی و تشدید انتظارات تورمی میانجامد. هرگاه بدهی دولت به بانک مرکزی به شکل نقدی افزایش یابد، آثار آن به سرعت در ترازنامه پولی منعکس میشود و مهار تورم را دشوارتر میکند.
در نقطه مقابل، ابزارهای غیرنقدی با ایجاد تعهد قابل برنامهریزی و تسویه در آینده، بار مالی را در طول زمان توزیع میکنند. این ابزارها امکان مدیریت بدهی، زمانبندی بازپرداخت و کاهش نیاز به خلق پول پرقدرت در کوتاهمدت را فراهم میآورد.
بسته ابزارهای غیرنقدی پیشنهادی
سرفصلهای اصلی بسته پیشنهادی برای تامین غیرتورمی کسری بودجه عبارتاند از:
- اوراق مالی اسلامی: انتشار اوراق خزانه اسلامی، مرابحه و سلف موازی استاندارد برای تسویه مطالبات پیمانکاران و تامینکنندگان طرف قرارداد دولت.
- تهاتر نظاممند بدهی و مطالبات: تهاتر بدهی دولت با مطالبات بخش خصوصی در حوزه مالیات، بیمه تامین اجتماعی و تسهیلات بانکی.
- گواهیهای کالایی و انرژی: بهرهگیری از گواهی سپرده نفت خام، میعانات گازی و سایر کالاهای قابل عرضه در بورس انرژی به عنوان وثیقه یا ابزار تسویه.
- مولدسازی داراییهای دولت: واگذاری اموال مازاد و اعطای امتیاز بهرهبرداری از طرحها و داراییها به جای پرداخت وجه نقد.
- تضامین و اعتبارات تعهدی: صدور تضمین دولتی و اعتبار اسنادی برای پیشبرد طرحهای عمرانی با بازپرداخت مرحلهای از محل درآمدهای آتی.
مزایا و پیششرطهای موفقیت
مهمترین مزیت این مسیر، کاهش آثار پولی کسری بودجه و جلوگیری از موج جدید رشد نقدینگی است. در کنار آن، شفاف شدن حجم بدهیهای دولت، توسعه بازار بدهی و تعمیق بازار سرمایه نیز از پیامدهای مثبت این مدل به شمار میرود. طلبکاران دولت نیز میتوانند در صورت وجود بازار ثانویه فعال، با تنزیل اوراق، نقدینگی مورد نیاز خود را تامین کنند.
با این حال، اثربخشی این راهکار به سه پیششرط اصلی وابسته است: نخست، انضباط در سقف انتشار و پرهیز از انباشت بیرویه تعهدات برای سالهای آینده؛ دوم، بازارپذیری و نرخگذاری شفاف اوراق در بازار ثانویه؛ و سوم، زمانبندی دقیق تسویه به نحوی که تعهدات امروز به کسری مزمن آینده تبدیل نشود.
بر این اساس پیشنهاد میشود سهم ابزارهای غیرنقدی در تامین کسری به صورت شفاف در بودجه سنواتی تعیین شود، سامانه تهاتر بدهیها یکپارچه و نظاممند گردد و با همکاری بانک مرکزی و سازمان بورس، زیرساخت انتشار و تسویه اوراق تقویت شود. ترکیب این اقدامات با اصلاحات ساختاری در نظام مالیاتی، هدفمندی یارانهها و ارتقای بهرهوری هزینههای دولت میتواند ناترازی بودجه را به شکل پایدارتری مهار کند.
به گفته صاحبنظران، ابزارهای غیرنقدی به معنای حذف کسری نیستند، بلکه شیوهای کمهزینهتر برای مدیریت آن هستند؛ شیوهای که اگر با انضباط مالی و شفافیت همراه شود، فشار تورمی بودجه بر معیشت مردم را کاهش میدهد.
نظرات (0)