لکههای کوچک و زردرنگی که گاهی در اطراف پلکها ظاهر میشوند، از نظر بسیاری تنها یک مسئله زیبایی به شمار میروند؛ اما نتایج یک پژوهش جدید حاکی از آن است که همین علامت بهظاهر ساده میتواند پیام مهمی درباره سلامت قلب و عروق مغز داشته باشد.
بر اساس مطالعهای که بهتازگی در مجله علمی «تصلب شرایین» (Atherosclerosis) منتشر شده، افرادی که دچار گزانتالاسما هستند، در مقایسه با افراد فاقد این عارضه، با احتمال بیشتری دچار حمله قلبی، سکته مغزی و حملات ایسکمیک گذرا میشوند.
گزانتالاسما چیست و چرا ایجاد میشود؟
گزانتالاسما یا گزانتلاسما پلک، به تجمع برجستگیها یا لکههای زردرنگ در پوست اطراف پلک گفته میشود. این ضایعات زمانی شکل میگیرند که گروهی از سلولهای ایمنی به نام ماکروفاژها با کلسترول و سایر چربیها پر شده و در بافت نازک پلک تجمع میکنند.
در اغلب موارد، این عارضه با بالا بودن چربی خون بهویژه کلسترول مرتبط است، اما نکته قابل توجه این است که گزانتالاسما میتواند در افرادی که آزمایشهای آنها اختلال آشکار چربی را نشان نمیدهد نیز بروز کند. به همین دلیل، پزشکان معتقدند سازوکار شکلگیری آن صرفاً به عدد کلسترول محدود نیست و میتواند بازتابی از یک زمینه التهابی یا متابولیک پنهان باشد.
مطالعه استنفورد روی بیش از ۱۷ هزار نفر چه یافت؟
تیم پژوهشگران دانشگاه استنفورد برای بررسی دقیقتر این ارتباط، پرونده سلامت ۱۷ هزار و ۹۲۵ فرد مبتلا به گزانتالاسما را تحلیل کرده و آن را با همین تعداد فرد در گروه کنترل مقایسه کردند. گروه کنترل از میان افراد مبتلا به پیرچشمی انتخاب شده بود؛ عارضهای شایع و وابسته به سن که تشخیص آن مستلزم معاینه چشم است و از نظر ویژگیهای زمینهای جمعیت، امکان مقایسه منصفانهتری فراهم میکند.
نتایج در کوتاهمدت و بلندمدت قابل تأمل بود:
- حمله قلبی در سال اول پیگیری: حدود ۱ درصد از مبتلایان به گزانتالاسما (۱۷۸ نفر) دچار حمله قلبی شدند، در حالی که این میزان در گروه کنترل ۰.۳۵ درصد (۶۳ نفر) بود.
- سکته مغزی: بروز سکته مغزی در گروه گزانتالاسما ۰.۹۵ درصد و در گروه کنترل ۰.۳ درصد گزارش شد.
- حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا سکته خفیف: ۰.۶ درصد در مبتلایان در مقابل ۰.۱۹ درصد در گروه کنترل.
هرچند میزان مطلق این رویدادها در هر دو گروه پایین بود، اما خطر نسبی در افراد دارای گزانتالاسما تقریباً سه برابر بیشتر برآورد شد. این اختلاف پس از پنج و ده سال پیگیری نیز همچنان پابرجا ماند، هرچند با گذشت زمان فاصله خطر بین دو گروه بهتدریج کمتر شد.
چرا خطر حتی بدون کلسترول بالا هم وجود دارد؟
یکی از یافتههای کلیدی پژوهش این است که افزایش خطر محدود به افرادی با چربی خون بالا نبود. حتی در زیرگروهی که ناهنجاری آشکار لیپیدی نداشتند نیز احتمال بروز رویدادهای قلبی-مغزی بالاتر از گروه کنترل بود.
محققان میگویند این موضوع نشان میدهد کلسترول بالا بهتنهایی نمیتواند توضیحدهنده کامل ارتباط باشد. به احتمال زیاد، گزانتالاسما نشانهای از مجموعهای از عوامل خطر است که ممکن است هنوز تشخیص داده نشده یا بهخوبی کنترل نشده باشند؛ از جمله التهاب مزمن عروقی، اختلال در سوختوساز چربی در سطح بافت، استعداد ژنتیکی یا ترکیبی از عوامل مرتبط با سبک زندگی.
نکته مهم دیگر که نویسندگان مقاله بر آن تأکید کردهاند این است که خود گزانتالاسما علت حمله قلبی یا سکته نیست و این مطالعه رابطه علت و معلولی مستقیم را اثبات نمیکند. بلکه این لکهها مانند یک نشانگر بیرونی عمل میکنند که میتواند توجه پزشک و بیمار را به بررسی عمیقتر وضعیت قلب و عروق جلب کند.
فرصتی برای تشخیص زودهنگام
از آنجا که بسیاری از مبتلایان به گزانتالاسما برای اصلاح ظاهر و به دلایل زیبایی به متخصصان پوست یا چشم مراجعه میکنند، پژوهشگران این مراجعه را فرصتی طلایی برای غربالگری قلبی-عروقی میدانند. یک معاینه ساده پوستی میتواند بهانهای برای اندازهگیری فشار خون، بررسی پروفایل چربی، قند خون، شاخص توده بدنی و سابقه خانوادگی باشد.
به گفته محققان، تشخیص زودهنگام این علامت به پزشکان اجازه میدهد پیش از بروز حادثه جدی، مداخلات پیشگیرانه را آغاز کنند. این مداخلات میتواند شامل موارد زیر باشد:
- اصلاح رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی
- ترک سیگار و کنترل وزن
- درمان دارویی کلسترول بالا در صورت نیاز با نظر پزشک
- کنترل دقیق فشار خون و دیابت
- پیگیری منظم و آزمایشهای دورهای
پزشکان چه توصیهای دارند؟
متخصصان تأکید میکنند دیدن هر لکه زرد اطراف پلک لزوماً به معنای بیماری قلبی قطعی نیست و نباید موجب نگرانی شدید شود، اما نباید نادیده گرفته شود. بهترین اقدام، مراجعه به پزشک خانواده یا متخصص قلب و عروق برای ارزیابی کامل عوامل خطر است.
پژوهشگران استنفورد خواستار انجام مطالعات بیشتر برای روشن شدن سازوکار دقیق پیوند گزانتالاسما با حوادث عروقی شدهاند. آنها میگویند درک بهتر نقش التهاب، ژنتیک و متابولیسم چربی میتواند به طراحی ابزارهای ساده غربالگری بر اساس معاینه بالینی منجر شود؛ ابزاری کمهزینه که تنها با نگاه به صورت بیمار، بخشی از افراد در معرض خطر را شناسایی میکند.
در مجموع، پیام اصلی این مطالعه روشن است: پوست گاهی پیش از قلب هشدار میدهد. توجه به تغییرات ظاهری کوچک، پیگیری پزشکی منظم و جدی گرفتن حتی نشانههای بهظاهر زیبایی میتواند مانع از عوارض بزرگ و جبرانناپذیر قلبی و مغزی در آینده شود.
نظرات (0)