سامانه «نظام ایدهها و نیازها» موسوم به نان در کمتر از سه سال، به یکی از اصلیترین بسترهای پیوند دانشگاه با مسائل واقعی کشور تبدیل شده است. تازهترین گزارش مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) نشان میدهد از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵، ۶ هزار و ۸۶۲ نیاز پژوهشی در این سامانه به ثبت رسیده و بر اساس آن ۸ هزار و ۵۶۵ فرصت جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی برای انجام پژوهشهای مسئلهمحور ایجاد شده است.
محمدمهدی علویانمهر، رئیس مؤسسه ISC با اعلام این آمار تأکید کرد که هدف اصلی طرح استادمحوری در سامانه نان، خارج کردن پایاننامهها و رسالهها از چارچوب صرفاً نظری و هدایت آنها به سمت حل مسائل اولویتدار دستگاهها، صنایع و بخشهای مختلف کشور است.
طرح استادمحوری چگونه کار میکند؟
به گفته علویانمهر، طرح استادمحوری با هدف ایجاد پیوند مستقیم میان ظرفیت علمی استادان دانشگاه و نیازهای واقعی کشور طراحی شده است. در این سازوکار، نخست نیازهای پژوهشی دستگاههای اجرایی، صنایع و نهادهای مختلف در سامانه نان ثبت میشود، سپس استادان دانشگاه با انتخاب این نیازها، موضوع پژوهشی کاربردی تعریف کرده و برای اجرای آن، دانشجوی تحصیلات تکمیلی جذب میکنند.
او این فرآیند را زنجیرهای منسجم توصیف کرد که شامل مراحل «شناسایی نیاز کشور، شناسایی ظرفیت علمی استادان، تعریف موضوع پژوهشی، جذب دانشجو، انجام پژوهش و ارائه راهکار عملی» است و میتواند پژوهش دانشگاهی را به محصولی قابل استفاده برای حل مسئله تبدیل کند.
این طرح از دو مسیر اصلی اجرا میشود:
- پذیرش دانشجوی دکتری از طریق آزمون سراسری
- پذیرش بدون آزمون دانشجویان استعداد درخشان در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری
کدام حوزههای علمی پیشتاز هستند؟
بر اساس گزارش تحلیلی ISC، بیشترین فرصتهای جذب دانشجو به حوزه فنی و مهندسی اختصاص دارد. در این حوزه ۳ هزار و ۷۳۲ فرصت معادل حدود ۴۳ درصد کل فرصتها ثبت شده است. پس از آن، علوم انسانی با ۲ هزار و ۲۱۲ فرصت (۲۵ درصد)، علوم پایه با یک هزار و ۳۷۴ فرصت (۱۵ درصد) و کشاورزی و منابع طبیعی با ۹۳۲ فرصت (۱۰ درصد) در رتبههای بعدی قرار دارند.
از نظر تعداد نیازهای ثبتشده نیز همین الگو تکرار شده است؛ فنی و مهندسی با ۲ هزار و ۸۱۷ نیاز در صدر است و پس از آن علوم انسانی با یک هزار و ۸۳۸ نیاز، علوم پایه با یک هزار و ۵۹ نیاز و کشاورزی و منابع طبیعی با ۷۳۳ نیاز قرار گرفتهاند. به گفته رئیس ISC، هر نیاز ثبتشده میتواند به چند فرصت جذب دانشجو در مقاطع ارشد و دکتری منجر شود که نشاندهنده ظرفیت بالای این مدل برای هدایت هدفمند پژوهشها است.
سهم دکتری بیشتر از کارشناسی ارشد
بررسی توزیع نیازها بر اساس مقطع تحصیلی نشان میدهد در همه حوزههای علمی، سهم نیازهای مرتبط با مقطع دکتری بیشتر از کارشناسی ارشد بوده است. بیشترین تمرکز بر دکتری در حوزههای هنر با ۸۰ درصد، تعلیم و تربیت با ۷۴ درصد و علوم انسانی و دامپزشکی هر کدام با ۷۰ درصد دیده میشود.
در مقابل، حوزههای کشاورزی و منابع طبیعی و فنی و مهندسی ظرفیت بیشتری برای تعریف نیازهای مرتبط با مقطع کارشناسی ارشد داشتهاند؛ موضوعی که به گفته علویانمهر، تنوع و ماهیت متفاوت نیازهای پژوهشی در رشتههای مختلف را نشان میدهد.
۸ هزار درخواست و پیشتازی دانشگاهها
تاکنون در مجموع ۸ هزار و ۳۳ درخواست در ارتباط با طرح استادمحوری به ثبت رسیده است. از این تعداد، ۵ هزار و ۷۰۴ درخواست معادل ۷۰ درصد مربوط به جذب بدون آزمون استعدادهای درخشان و ۲ هزار و ۳۴۱ درخواست معادل ۳۰ درصد مربوط به جذب از طریق آزمون سراسری بوده است.
از نظر نوع مؤسسات مشارکتکننده، دانشگاهها با ۵ هزار و ۷۸۰ درخواست بیشترین سهم را داشتهاند. پس از آن پژوهشگاهها با ۹۸۶ درخواست، مؤسسات با ۱۸۴ درخواست، پژوهشکدهها با ۱۵۹ درخواست و سایر نهادها با ۲۱۵ درخواست قرار دارند.
در میان مراکز علمی، دانشگاه شیراز با ۴۹۲ درخواست بیشترین مشارکت را داشته و پژوهشگاه امور اقتصادی با ۴۷۰ درخواست و دانشگاه شهید بهشتی با ۴۲۷ درخواست در رتبههای بعدی هستند.
بیشترین ظرفیت و جذب نهایی متعلق به کدام دانشگاهها است؟
در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳، دانشگاه اصفهان با ۱۹۵ ظرفیت شامل ۱۷۳ ظرفیت از طریق آزمون و ۲۲ ظرفیت بدون آزمون، بیشترین ظرفیت اختصاصیافته در طرح استادمحوری را به خود اختصاص داده و دانشگاه شیراز با ۸۳ ظرفیت در جایگاه دوم قرار گرفته است.
در بازه سه ساله ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ نیز از نظر جذب نهایی دانشجوی دکتری از طریق آزمون، دانشگاه شیراز با ۵۸ پذیرش در صدر قرار دارد و دانشگاه اصفهان با ۴۹ پذیرش و دانشگاه فردوسی مشهد با ۴۲ پذیرش در رتبههای بعدی هستند.
ارزیابی اولیه و مسیر پیش رو بر اساس برنامه هفتم
رئیس مؤسسه ISC با تأکید بر اهمیت پایش مستمر این طرح گفت: دادههای موجود نشان میدهد طرح استادمحوری در سامانه نان توانسته سازوکاری نسبتاً منسجم برای اتصال نیازهای کشور به ظرفیت استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی ایجاد کند. ثبت هزاران نیاز پژوهشی، ایجاد فرصتهای متعدد جذب و مشارکت گسترده دانشگاهها و مراکز علمی سراسر کشور، ظرفیت قابل توجه این رویکرد برای حرکت نظام پژوهش به سمت حل مسائل واقعی را نشان میدهد.
او در عین حال تصریح کرد تمرکز بالای نیازها در برخی حوزههای علمی، سهم بالای نیازهای مقطع دکتری و تفاوت محسوس میزان مشارکت دانشگاهها و مراکز مختلف، ضرورت بررسی دقیقتر عوامل مؤثر بر توسعه متوازن طرح و افزایش مشارکت همه بخشهای علمی کشور را برجسته میکند.
به گفته علویانمهر، این گزارش نخستین مرحله از پایش و ارزیابی رویکرد مورد تأکید ماده ۹۴ قانون برنامه هفتم توسعه در حوزه پایاننامهها و رسالهها است و در گزارشهای آینده با افزوده شدن اطلاعات مربوط به طرحهای پژوهشی و منابع مالی مرتبط، امکان ارائه تصویری جامعتر از میزان تحقق اهداف این ماده و حرکت نظام پژوهش کشور به سمت تحقیقات مبتنی بر نیازهای واقعی فراهم خواهد شد.
نظرات (0)