قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور مصنوعی در ساعات شب، فراتر از بر هم زدن خواب، ممکن است بهطور مستقیم ساختار و عملکرد قلب را دستخوش تغییر کند. نتایج یک مطالعه بزرگ در آمریکا حاکی از آن است که افرادی که شبها بیشتر زیر نور میمانند، سالها بعد نشانههای اولیهای از بازسازی نامطلوب عضله قلب را بروز میدهند؛ وضعیتی که در صورت تداوم میتواند به نارسایی قلبی منجر شود.
از حسگر مچی تا تصویربرداری قلب؛ مطالعه چگونه انجام شد؟
این پژوهش به سرپرستی دکتر «لو چی»، رئیس مرکز تحقیقات چاقی دانشگاه تولان در نیواورلئان انجام شده است. به گفته او، پیش از این مطالعات مشاهدهای نشان داده بودند که نور شبانه با افزایش خطر بیماریهای قلبی-عروقی همراه است، اما اطلاعات دقیقی درباره اینکه دقیقا چه تغییراتی در ساختار و کارکرد قلب رخ میدهد، در دست نبود.
برای پر کردن همین خلأ، تیم تحقیق بیش از ۱۱ هزار بزرگسال را وارد مطالعه کرد و از آنها خواست به مدت هفت شبانهروز بهطور مداوم حسگرهای مچی ویژهای را به دست داشته باشند. این حسگرها میزان و شدت مواجهه هر فرد با نور در طول شب را با دقت ثبت میکردند.
بر اساس دادههای ثبتشده، افرادی که در بالاترین گروه مواجهه با نور شبانه قرار داشتند، بهطور متوسط نزدیک به ۳۴ دقیقه در هر شب را در سطحی از روشنایی سپری میکردند که به اندازه کافی شدید است تا ترشح هورمون ملاتونین ــ هورمونی کلیدی برای تنظیم چرخه خواب و بیداری ــ را سرکوب کند.
سه سال پس از مرحله پایش نور، پژوهشگران همین افراد را برای بررسی دقیق قلب فراخواندند و با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) ساختار و عملکرد قلب آنها را ارزیابی کردند.
قلب چگونه تغییر میکند؟ نشانههای بازسازی خاموش
اسکنهای MRI یافتههای قابل توجهی را آشکار کرد. در گروه با بیشترین مواجهه شبانه با نور، دیواره بطن چپ ــ حفره اصلی پمپاژکننده خون به بدن ــ ضخیمتر شده و در نتیجه فضای داخلی بطن برای پر شدن از خون کاهش یافته بود.
همزمان، شاخصهای مربوط به «کرنش» یا قابلیت کشسانی عضله قلب نیز افت کرده بود؛ به این معنا که توانایی فیبرهای عضلانی برای کشیده و جمع شدن هماهنگ در هر ضربان، کمتر از حد طبیعی بود. متخصصان قلب این افت انعطافپذیری را یکی از نخستین نشانههای اختلال عملکرد قلب میدانند؛ حتی پیش از آنکه علائم بالینی آشکار شود.
پژوهشگران این مجموعه تغییرات را تحت عنوان «بازسازی قلب» توصیف میکنند. دکتر چی در این باره توضیح میدهد: «این در واقع واکنش سازشی بدن به استرس مداوم است. قلب تلاش میکند خود را با شرایط نامطلوب تطبیق دهد، اما این سازگاری در بلندمدت به ضرر آن تمام میشود، عضله را ضعیف میکند و زمینه را برای نارسایی قلبی فراهم میسازد.»
حلقه واسط؛ خواب کوتاه و سرکوب ملاتونین
یکی از یافتههای مهم مطالعه، نقش واسطهای خواب است. تحلیلهای آماری نشان داد افرادی که بیشتر در معرض نور شب قرار داشتند، بهطور متوسط خواب کوتاهتری هم داشتند و همین کمخوابی بخشی از ارتباط میان نور شبانه و تغییرات قلبی را توضیح میدهد.
پژوهشگران معتقدند مواجهه با نور در ساعات تاریکی از دو مسیر به قلب آسیب میزند: از یک سو با سرکوب ملاتونین و بر هم زدن ساعت زیستی بدن، کیفیت و مدت خواب را کاهش میدهد و از سوی دیگر، احتمالا از طریق ایجاد استرس اکسیداتیو، التهاب خفیف مزمن و فعالسازی بیش از حد دستگاه عصبی سمپاتیک، بهطور مستقیم بر متابولیسم و بافت قلب اثر میگذارد.
به بیان دیگر، نوری که باید در شب خاموش باشد، پیام روز را به مغز و بدن مخابره میکند؛ پیامی که ریتم طبیعی ترشح هورمونها، فشار خون شبانه و فرآیندهای ترمیمی قلب را مختل میسازد.
پیام مطالعه برای پزشکان و توصیههای کاربردی
نویسندگان مقاله با تأکید بر اینکه آلودگی نوری بهعنوان یک عامل خطر نوظهور برای بیماریهای قلبی در حال پررنگتر شدن است، از جامعه پزشکی خواستهاند در ویزیت بیماران قلبی، بهویژه مبتلایان به نارسایی قلبی و فیبریلاسیون دهلیزی، پرسش درباره عادات نوری را جدی بگیرند.
سه پرسش کلیدی که به گفته تیم تولان باید به گفتوگوی پزشک و بیمار افزوده شود عبارتاند از:
- آیا اتاق خواب به اندازه کافی تاریک است یا منابع نوری مانند چراغ خواب پرنور، نور خیابان و چراغهای الایدی در تمام شب روشن میمانند؟
- میزان استفاده از نمایشگرها ــ موبایل، تبلت و تلویزیون ــ در یک تا دو ساعت پیش از خواب و هنگام شب چقدر است؟
- آیا فرد در شیفت شب کار میکند یا بهطور منظم تا دیروقت بیدار میماند؟
پژوهشگران برای عموم مردم نیز راهکارهای ساده اما موثری را پیشنهاد میکنند: تاریک نگه داشتن اتاق خواب با پرده ضخیم یا چشمبند، خاموش کردن چراغهای اضافی و کاهش شدت نور به «نور گرم و کم» در ساعات پایانی شب، محدود کردن استفاده از صفحهنمایش پیش از خواب یا فعال کردن فیلتر نور آبی، و در صورت امکان، اجتناب از شیفتهای شبانه طولانی بدون رعایت بهداشت خواب جبرانی در روز.
این مطالعه مشاهدهای است و رابطه علت و معلولی قطعی را اثبات نمیکند، اما به دلیل حجم نمونه بالا، پایش عینی نور با حسگر و پیگیری سهساله با MRI، از قویترین شواهد موجود درباره اثر نور شب بر قلب به شمار میرود. محققان میگویند برای تأیید نهایی و بررسی اینکه آیا مداخلاتی مانند تاریکسازی اتاق خواب میتواند روند بازسازی قلب را متوقف یا معکوس کند، به کارآزماییهای مداخلهای بیشتری نیاز است؛ با این حال، همین یافتهها زنگ هشداری است که خاموش کردن چراغ در شب، تنها برای خوابی راحت نیست، بلکه ممکن است برای تپشی سالمتر نیز ضروری باشد.
نظرات (0)