آیا تا به حال فکر کردهاید که شخصیتتان در دهههای آینده همان چیزی خواهد بود که امروز میبینید؟ پاسخ پژوهشگران دانشگاه زوریخ به این پرسش منفی است؛ آنها در یک مطالعه جامع که روی دادههای بیش از ۱۶۶ هزار نفر از چهار کشور انجام شده، به این نتیجه رسیدهاند که ویژگیهای شخصیتی در طول زندگی دستخوش تغییرات چشمگیری میشوند و این دگرگونی بسیار فراتر از آن چیزی است که اغلب ما تصور میکنیم.
به چالش کشیدن یک باور رایج
سالهاست که هم میان عموم مردم و هم در میان بسیاری از روانشناسان این تصور رایج است که ویژگیهای شخصیتی پایدار، عمدتاً ارثی و پس از دوران کودکی تقریباً تغییرناپذیرند. این باور آنقدر در ذهنها ریشه دوانده که در گفتار روزمره نیز عبارتهایی مانند «همانطور که هستی بمان» رواج دارد؛ عباراتی که بر وجود یک ذات درونی ثابت و تغییرناپذیر تأکید میکنند.
یافتههای تازه که در مجله روانشناسی ارتباطات (Communications Psychology) منتشر شده، این دیدگاه را زیر سؤال میبرد. بر اساس این پژوهش، شخصیت انسان در مسیر زندگی پیوسته در حال تحول است، هرچند این تغییرات معمولاً تدریجی و آرام پیش میروند و به همین دلیل کمتر به چشم میآیند.
روش پژوهش؛ از پیشبینی تا دادههای چنددههای
این مطالعه در دو بخش انجام شده است. در بخش نخست، پژوهشگران از ۸۸۷ بزرگسال آمریکایی خواستند میزان تغییر ۲۵ ویژگی مختلف را در بازه سنی ۱۵ تا ۹۰ سالگی پیشبینی کنند؛ از جمله پنج ویژگی اصلی شخصیتی و ۲۰ متغیر دیگر مانند درآمد، سلامت جسمی، عزتنفس و سطح تعاملات اجتماعی.
در بخش دوم، محققان به دادههای هشت مطالعه طولی مراجعه کردند که در چهار کشور مختلف اجرا شده بودند. این مطالعات سالها همان افراد را دنبال کرده بودند تا روند تکامل شخصیت را در طول زمان بررسی کنند.
پنج ویژگی اصلی شخصیت؛ پویاتر از آنچه میپنداریم
پنج ویژگی اصلی شخصیتی که در این پژوهش بررسی شدهاند عبارتاند از: برونگرایی (اجتماعیبودن)، توافقپذیری (همکاری با دیگران)، وظیفهشناسی (دقیق و مسئولبودن)، روانرنجوری (نگرانی و حساسیت) و تجربهپذیری (علاقه به امور جدید).
نتایج نشان میدهد این پنج ویژگی در طول عمر به اندازه سایر جنبههای زندگی مانند درآمد، سلامت و رضایت از زندگی تغییر میکنند. به عنوان نمونه، سطح وظیفهشناسی در دوران نوجوانی با دوران ۹۰ سالگی یکسان نیست. از میان ۳۲ متغیر مورد اندازهگیری، برونگرایی و تجربهپذیری جزو ۱۰ متغیری بودند که بیشترین کاهش را در طول عمر تجربه میکنند و وظیفهشناسی نیز در رتبه پنجم کل تغییرات قرار گرفت و به یکی از پویاترین جنبههای زندگی افراد تبدیل شد.
شکاف بزرگ میان تصور و واقعیت
یکی از چشمگیرترین یافتههای این مطالعه، تفاوت فاحش میان تصور مردم و واقعیت است. شرکتکنندگان در پیشبینی تغییرات برخی جنبههای زندگی مانند سلامت نسبتاً دقیق عمل کردند و تغییرات را تنها ۲۹ تا ۴۳ درصد کمتر از مقدار واقعی تخمین زدند؛ اما درباره ویژگیهای شخصیتی، این خطای پیشبینی به ۱۰۰ درصد رسید؛ یعنی افراد به هیچوجه انتظار چنین تحولی را در شخصیت خود نداشتند.
به بیان دیگر، انسانها بهطور مداوم میزان دگرگونی شخصیت خود را در طول زندگی نادیده میگیرند و تصور میکنند همانگونه که اکنون هستند، برای همیشه باقی خواهند ماند؛ در حالی که واقعیت چیز دیگری را نشان میدهد. این یافتهها در تقابل مستقیم با این باور متداول است که «من همان کسی هستم که همیشه بودهام».
پیام واقعگرایانه پژوهش
پژوهشگران تأکید میکنند این مطالعه بر تغییرات متوسط در گروههای بزرگ متمرکز است و چگونگی تغییرات در سطح فردی را پوشش نمیدهد. به باور آنها، ترکیب رویکردهای کلان و فردی میتواند تصویر روشنتری از تفاوت میان تغییرات درکشده و تغییرات واقعی شخصیت در طول عمر ارائه دهد و به انسانها کمک کند شناخت دقیقتری از روند رشد و تحول خود به دست آورند.
نظرات (0)