محصولات غنیشده با پروتئین این روزها به یکی از پرطرفدارترین اقلام بازار تبدیل شدهاند؛ از غلات صبحانه و قهوه گرفته تا آبهای طعمدار، همگی با وعده «پروتئین بیشتر» به فروش میرسند. اما یک مرور جامع تازه از بیش از ۳۵۰ مطالعه درباره رابطه پروتئین و پیری، این تصور رایج را به چالش میکشد و نشان میدهد که بسیاری از افراد، بهویژه آنهایی که تحرک کمی دارند، ممکن است از مصرف پروتئین کمتر سود ببرند.
چرا پروتئین بیشتر همیشه بهتر نیست؟
دانشمندان مدتهاست میدانند که کاهش کالری دریافتی میتواند طول عمر موجودات زنده را افزایش دهد و خطر بیماریهای مرتبط با سن مانند سرطان را پایین بیاورد. با این حال، پایبندی بلندمدت به رژیمهای بسیار کمکالری برای بیشتر افراد تقریباً غیرممکن است. پژوهشگران این مرور جدید معتقدند محدودیت پروتئین میتواند مسیر دیگری برای رسیدن به همین فواید باشد؛ مسیری که در عمل بسیار آسانتر دنبال میشود.
مطالعات پیشین روی مگسها و جوندگان نشان داده بود که حتی وقتی کالری کلی مصرفی تغییر نمیکند، کاهش پروتئین دریافتی با طول عمر بیشتر همراه است. آزمایشهای بالینی اخیر روی انسانها نیز نتایج امیدوارکنندهای داشتهاند: افرادی که مصرف پروتئین خود را کاهش دادند، وزن و چربی بدنشان کم شد و قند خون ناشتای آنها بهبود یافت، حتی در مواردی که کالری کل بیشتری دریافت میکردند.
مکانیسمهای بیولوژیکی پشت این اثر
«دادلی لامینگ»، نویسنده مقاله از دانشگاه ویسکانسین-مدیسون، میگوید: «کاملاً واضح است که پروتئین برای رشد عضلات و پاسخ ورزشی افراد پرتحرک مفید است. اما از آنجا که اکثر مردم نسبتاً کمتحرک هستند، بسیاری از افراد احتمالاً پروتئین بیشتری از آنچه واقعاً نیاز دارند مصرف میکنند که احتمالاً عواقب منفی برای سلامتی دارد.»
تحلیل بیش از ۳۵۰ مقاله چند مکانیزم تکرارشونده را شناسایی کرد که میتواند توضیح دهد چرا محدودیت پروتئین به بهبود سلامت و افزایش طول عمر کمک میکند:
- بهبود عملکرد متابولیک بدن
- تغییر نحوه پاسخ سلولها به مواد مغذی
- کاهش آسیب سلولی
- بهتر شدن نگهداشت و ترمیم سلولهای سالم
نقش هورمون FGF۲۱ و اسیدهای آمینه
یکی از عوامل کلیدی این میان، هورمونی به نام فاکتور رشد فیبروبلاست ۲۱ یا FGF۲۱ است که با کاهش مصرف پروتئین در بدن افزایش مییابد. این هورمون میتواند مصرف انرژی را بالا ببرد، تنظیم قند خون را بهبود بخشد و التهاب را کاهش دهد. آزمایشهای موش نشان داده است که حیوانات دارای سطح بالای این هورمون نسبت به موشهای معمولی عمر طولانیتری دارند؛ اثری که در موشهای نر قویتر از مادهها بود. مصرف کمتر پروتئین همچنین سطح این هورمون را در انسان افزایش میدهد.
این مرور همچنین بر چند اسید آمینه که واحدهای سازنده پروتئین هستند تمرکز کرده است. متیونین، ایزولوسین و والین در این میان نقش ویژهای دارند؛ مصرف بیش از حد این اسیدهای آمینه ممکن است مسیرهای بیولوژیکی رشد را بیش از اندازه فعال کند و خطر چاقی، التهاب و بیماریهای مرتبط با پیری را افزایش دهد.
همه نباید پروتئین کمتری بخورند
البته شواهد یکطرفه نیست. برخی مطالعات نشان میدهد مصرف پروتئین بیشتر میتواند از کاهش وزن پشتیبانی کند و به سالمندان در حفظ عضلات کمک کند، بهویژه وقتی با ورزش همراه باشد. برخی گروهها نیز بهوضوح به پروتئین بیشتری نیاز دارند؛ از جمله زنان باردار و بخشی از بزرگسالان مسنتر.
ورزشکارانی که مقادیر زیادی پروتئین مصرف میکنند نیز معمولاً دچار بیماری متابولیک نمیشوند. لامینگ گمان میکند فعالیت بدنی منظم با هدایت پروتئین به سمت ساخت و نگهداشت عضلات قوی، نوعی محافظت ایجاد میکند.
پیام نهایی پژوهش
به گفته محققان، این یافتهها نشان میدهد که توصیههای مصرف پروتئین زمانی مؤثرتر خواهند بود که هم سن و هم سطح فعالیت افراد را در نظر بگیرند، نه اینکه نسخهای یکسان برای همه تجویز شود. برای بسیاری از بزرگسالان کمتحرک، غذاهای غنیشده با پروتئین ممکن است مزایای سلامتی مورد انتظارشان را به همراه نداشته باشند.
نظرات (0)