پژوهشگران دانشگاه ردینگ در بریتانیا در یک کارآزمایی بالینی تازه دریافتند که مصرف روزانه مکمل ویتامین B6 با دوز بالا می‌تواند به کاهش قابل‌توجه علائم افسردگی کمک کند. این یافته که در نشریه علمی «افسردگی و اضطراب» (Depression and Anxiety) منتشر شده، توجه دوباره جامعه پزشکی را به نقش ریزمغذی‌ها در سلامت روان جلب کرده است.

به گزارش تابناک، افسردگی یکی از شایع‌ترین اختلالات سلامت روان در جهان به شمار می‌رود و بسیاری از مبتلایان به دلیل نگرانی از عوارض جانبی داروها یا تردید در اثربخشی آن‌ها، از درمان‌های رایج استقبال نمی‌کنند. پژوهش جدید تلاش کرده است راهکاری ساده، کم‌هزینه و با عوارض احتمالی کمتر را بررسی کند.

جزئیات مطالعه دانشگاه ردینگ

این تحقیق به‌صورت تصادفی‌سازی‌شده و دوسوکور طراحی شد؛ به این معنا که نه شرکت‌کنندگان و نه پژوهشگران در طول مطالعه از نوع مداخله اطلاع نداشتند تا سوگیری در ارزیابی نتایج به حداقل برسد.

در این کارآزمایی، ۲۶۸ داوطلب به‌طور تصادفی به سه گروه تقسیم شدند و به مدت یک ماه، روزانه یکی از موارد زیر را دریافت کردند:

  • قرص ۱۰۰ میلی‌گرمی ویتامین B6
  • ویتامین B12
  • دارونما (پلاسبو)

شرکت‌کنندگان در ابتدای مطالعه بر اساس وضعیت روانی خود به دو گروه کلی تقسیم شدند؛ گروهی که علائم خفیف تا شدید افسردگی، اضطراب یا استرس را داشتند و گروهی که فاقد این علائم بودند. نتایج نشان داد افرادی که در شروع مطالعه دچار علائم افسردگی بودند و ویتامین B6 دریافت کرده بودند، در مقایسه با دو گروه دیگر، کاهش معنادارتری در نمرات افسردگی تجربه کردند.

نکته جالب این بود که حتی در افرادی که نمره آن‌ها کمی پایین‌تر از آستانه بالینی افسردگی خفیف قرار داشت نیز بهبودی خفیف اما قابل مشاهده ثبت شد، هرچند شدت اثر در مبتلایان به افسردگی بیشتر بود.

چرا ویتامین B6 بر خلق‌وخو اثر می‌گذارد؟

به گفته دیوید فیلد، نویسنده اصلی پژوهش از دانشکده روان‌شناسی و علوم بالینی زبان دانشگاه ردینگ، ویتامین B6 نقش حیاتی در ساخت چندین پیام‌رسان شیمیایی مغز دارد.

او توضیح می‌دهد: «ویتامین B6 در تولید سروتونین و گابا (GABA) نقش کلیدی ایفا می‌کند؛ دو انتقال‌دهنده عصبی که تنظیم خلق‌وخو، احساس آرامش و کنترل اضطراب به شدت به آن‌ها وابسته است. افزایش فعالیت این سیستم‌ها محتمل‌ترین توضیح برای کاهش علائم افسردگی پس از یک ماه مصرف منظم دوز بالای B6 است.»

فیلد تأکید می‌کند که این نتیجه، هرچند امیدوارکننده است، به معنای جایگزینی کامل درمان‌های موجود نیست، بلکه می‌تواند مسیر انجام کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر را برای بررسی دقیق‌تر اثربخشی ویتامین B6 به‌تنهایی یا در کنار درمان‌های استاندارد هموار کند.

به گفته پژوهشگران، در این مطالعه عارضه جانبی خاصی از سوی شرکت‌کنندگان گزارش نشد، اما در مطالعات آینده پایش دقیق ایمنی و عوارض احتمالی مصرف طولانی‌مدت دوزهای بالا در دستور کار قرار خواهد گرفت.

ارتباط با پژوهش‌های پیشین

این مطالعه ادامه پژوهشی است که همین گروه در سال ۲۰۲۲ به سرپرستی دیوید فیلد منتشر کرده بود و نشان می‌داد مصرف دوز بالای ویتامین B6 می‌تواند علائم اضطراب را نیز کاهش دهد. یافته‌های جدید، شواهد اپیدمیولوژیک قبلی را که سطح پایین ویتامین B6 را با افزایش خطر افسردگی مرتبط می‌دانستند، با داده‌های یک کارآزمایی کنترل‌شده تقویت می‌کند.

پژوهشگران می‌گویند کمبود شدید ویتامین B6 نادر است، اما سطوح پایین‌تر از حد بهینه می‌تواند علائم خلقی را تشدید کند، در حالی که افزایش دریافت آن به مقادیری فراتر از آنچه از طریق رژیم غذایی معمول تأمین می‌شود، با بهبود علائم همراه بوده است.

ویتامین B6 را از چه غذاهایی بگیریم؟

ویتامین B6 به‌طور طبیعی در طیف گسترده‌ای از مواد غذایی روزمره وجود دارد. منابع غذایی مهم آن عبارت‌اند از:

  • گوشت مرغ و بوقلمون، ماهی و جگر
  • تخم‌مرغ و غلات کامل مانند جو دوسر و برنج قهوه‌ای
  • موز، آووکادو و سبزیجات برگ‌دار
  • عدس، گردو و تخمه آفتابگردان
  • غلات صبحانه غنی‌شده

از دیگر منابع شناخته‌شده در بریتانیا، محصولی به نام مارمایت (Marmite) است که به دلیل غنی بودن از ویتامین‌های گروه B شهرت دارد.

متخصصان تغذیه یادآور می‌شوند که دریافت ویتامین B6 از طریق رژیم غذایی متنوع برای حفظ سلامت عمومی کافی است، اما اثرات ضدافسردگی مشاهده‌شده در این پژوهش مربوط به دوز ۱۰۰ میلی‌گرمی روزانه بوده که بسیار بالاتر از مقدار موجود در یک رژیم معمول است و نباید بدون مشورت پزشک و به‌صورت خودسرانه مصرف شود.

چشم‌انداز و توصیه‌ها

محققان دانشگاه ردینگ معتقدند که یافته‌های جدید، توجیه علمی کافی برای طراحی مطالعات گسترده‌تر با نمونه‌های بزرگ‌تر و پیگیری طولانی‌مدت‌تر را فراهم می‌کند. هدف این خواهد بود که مشخص شود آیا ویتامین B6 می‌تواند به‌عنوان یک مداخله کمکی ایمن و در دسترس، در کنار روان‌درمانی و دارودرمانی، به بهبود پایدار خلق‌وخو کمک کند یا خیر.

تا زمان انجام این پژوهش‌های تکمیلی، پزشکان توصیه می‌کنند افراد دچار علائم افسردگی از خوددرمانی با مکمل‌های با دوز بالا پرهیز کنند و هرگونه تصمیم برای مصرف مکمل را با متخصص سلامت روان یا پزشک خانواده در میان بگذارند. توجه به سبک زندگی سالم، خواب کافی، فعالیت بدنی منظم و رژیم غذایی متعادل همچنان پایه‌های اصلی پیشگیری و مدیریت اختلالات خلقی محسوب می‌شود.