مصرف روزافزون داروهای کاهش وزن در جهان، بهویژه داروهای گروه GLP-1، در کنار امیدواری برای کنترل چاقی، پرسشهای جدی درباره عوارض روانی آنها ایجاد کرده است. یک مطالعه جدید در کره جنوبی اکنون زنگ خطر جدیدی به صدا درآورده و از ارتباط احتمالی این داروها با افزایش خطر افسردگی و افکار خودکشی خبر میدهد.
یافتههای کلیدی مطالعه ۲۷ هزار نفره
پژوهشگران کرهای دادههای سلامت و وضعیت روانی حدود ۲۷ هزار بزرگسال را که در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ در قالب «بررسی ملی سلامت و تغذیه کره» (KNHANES) گردآوری شده بود، تحلیل کردند. در میان این جمعیت، ۸۴۶ نفر گزارش کرده بودند که از داروهای تجویزی کاهش وزن استفاده کردهاند.
نتایج پس از تعدیل عوامل مختلف نشان داد:
- احتمال گزارش افسردگی در مصرفکنندگان داروهای لاغری حدود ۹۳ درصد بیشتر از افراد غیرمصرفکننده بوده است.
- احتمال گزارش افکار خودکشی در این گروه ۱۶۸ درصد بیشتر بوده است.
بررسی شیوع خام نیز این شکاف را تأیید میکند. حدود ۲۲ درصد از مصرفکنندگان داروهای کاهش وزن از افسردگی رنج میبردند، در حالی که این رقم در میان غیرمصرفکنندگان حدود ۱۱ درصد بود. همچنین نزدیک به ۱۰ درصد از مصرفکنندگان، تجربه افکار خودکشی را گزارش کردند، در مقایسه با ۴.۵ درصد در گروه مقابل.
حتی در شاخص جدیتر یعنی برنامهریزی برای خودکشی نیز تفاوت معنادار دیده شد: ۲.۲ درصد در میان مصرفکنندگان دارو در برابر ۱.۴ درصد در میان سایر افراد.
بازگشت وزن؛ عامل تشدیدکننده خطر روانی
بخش مهم دیگر این پژوهش به افرادی اختصاص داشت که پس از دوره مصرف داروهای لاغری، دوباره دچار افزایش وزن شده بودند. پژوهشگران بهویژه مصرفکنندگان داروهای GLP-1 را از نظر ارتباط بازگشت وزن با سلامت روان بررسی کردند.
یافتهها نشان داد هرچه میزان بازگشت وزن بیشتر باشد، خطر گزارش افکار خودکشی نیز بالاتر میرود:
- افرادی که بین ۵.۹ تا ۱۰ کیلوگرم وزن اضافه کرده بودند، ۶۵ درصد بیشتر از کسانی که بین ۲.۷ تا ۵.۹ کیلوگرم افزایش وزن داشتند، افکار خودکشی را گزارش کردند.
- در گروهی که بیش از ۱۰ کیلوگرم وزن دوباره اضافه کرده بودند، این احتمال به شکل چشمگیری تا ۲۶۷ درصد افزایش یافت.
همزمان، احتمال برنامهریزی برای خودکشی و مراجعه به خدمات مشاوره سلامت روان نیز در میان افرادی که بازگشت وزن بیشتری داشتند، بالاتر بود. نکته قابل توجه آنکه پژوهشگران افزایش واضحی در خطر افسردگی مرتبط با بازگشت وزن مشاهده نکردند؛ به این معنا که اثر بازگشت وزن بیشتر بر افکار خودکشی متمرکز بود تا خلق افسرده بهتنهایی.
آیا دارو علت افسردگی است؟ محدودیتهای مطالعه
نویسندگان مقاله که نتایج آن در «مجله پزشکی خانواده کره» (Korean Journal of Family Medicine) منتشر شده، به صراحت تأکید کردهاند که این تحقیق ماهیت مشاهدهای دارد و نمیتواند ثابت کند داروهای کاهش وزن باعث افسردگی یا افکار خودکشی میشوند.
به گفته آنها، عوامل متعددی میتوانند این ارتباط را توضیح دهند؛ از جمله شرایط زمینهای افراد مبتلا به چاقی، سابقه اختلالات روانی، فشارهای اجتماعی مرتبط با وزن، انتظارات غیرواقعی از درمان، ناامیدی ناشی از بازگشت وزن، و حتی تفاوت در دسترسی به مراقبتهای پزشکی. همچنین در این مطالعه نوع دقیق داروهای GLP-1 مصرفی شرکتکنندگان مشخص نشده بود، بنابراین نمیتوان نتیجه را به یک برند یا ترکیب خاص نسبت داد.
پژوهشگران خواستار انجام مطالعات آیندهنگر، کارآزماییهای بالینی کنترلشده و پایش دقیقتر سلامت روان در مصرفکنندگان این داروها شدهاند تا ماهیت دقیق رابطه روشن شود.
داروهای GLP-1 چه هستند و چرا احتیاط ضروری است؟
داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 در اصل برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافتند و سپس به دلیل اثر کاهندگی اشتها و کند کردن تخلیه معده، به عنوان درمان چاقی نیز تجویز شدند. محبوبیت جهانی آنها در سالهای اخیر به شدت افزایش یافته، اما نهادهای ناظر سلامت در آمریکا و اروپا پیشتر نیز درباره احتمال عوارض روانی، از جمله تغییرات خلقی و افکار خودکشی، هشدارهایی صادر کرده و خواستار گزارشدهی دقیق عوارض شده بودند.
متخصصان توصیه میکنند افرادی که از این داروها استفاده میکنند یا قصد شروع درمان دارند، حتماً:
- سابقه سلامت روان خود را با پزشک در میان بگذارند،
- تغییرات خلقی، اضطراب، گوشهگیری یا افکار نگرانکننده را جدی بگیرند و سریعاً به پزشک یا روانپزشک اطلاع دهند،
- از مصرف خودسرانه یا تهیه دارو از منابع غیررسمی پرهیز کنند،
- در صورت بازگشت وزن پس از قطع دارو، به جای سرزنش خود، از برنامههای حمایتی تغذیه، ورزش و مشاوره روانشناختی کمک بگیرند.
این مطالعه بار دیگر یادآوری میکند که مدیریت چاقی، فرآیندی چندبعدی است که فقط به کاهش عدد ترازو محدود نمیشود و سلامت روان به اندازه سلامت جسم اهمیت دارد. هرگونه تصمیم برای شروع، ادامه یا قطع داروهای کاهش وزن باید با نظارت تیم درمانی و با ارزیابی همزمان وضعیت روانی فرد انجام شود.
توجه: این گزارش جایگزین توصیه پزشکی نیست. در صورت تجربه افسردگی شدید یا افکار خودکشی، فوراً با پزشک، روانشناس یا اورژانس اجتماعی تماس بگیرید.
نظرات (0)